अपाङ्गता भएका तथा विपन्न घरपरिवारलाई खाद्यान्न वितरण

आहा सञ्चार |

रुकुम पश्चिमको चौरजहारि नगरपालिकामा शुक्रवारदेखी विपन्न परिवारलाई खाद्यान्न वितरण शुरु गरिएको छ । मानव विकास तथा सामुदायिक सेवा अन्तरगत आशा बाल विकास सेवा सिबिआरको आर्थिक सहयोग र चौरजहारी नगरपालिकाको

प्रेस सेन्टर रुकुमको सम्मेलन कार्तिक दोस्रो साता

आहा सञ्चार |

प्रेस सेन्टर नेपाल रुकुम रुकुम पश्चिमको आईतबार सदरमुकाम खलंगामा जिल्ला समिति बैठक बसेको छ । बैठकले कार्तिक दोस्रो साता भित्रै जिल्ला सम्मेलन गर्ने निर्णय पनि गरेको छ । मिति भने जिल्ला समितिको कार्यालय टिमले

कर्ण स्मृति दिवसमा अक्षयकोष वितरण

आहा सञ्चार |

समिर श्री सल्यान सल्यानमा एक भुतपूर्व शिक्षकको नाममा रहेको अक्षय कोष वितरण गरिएको छ । जिल्लाको बागचौर नगरपालिका वडा न.ं ६ स्थित सरस्वती मा.वि. मा करिब २६ वर्ष अध्यापन गरेका शिक्षक स्वर्गीय कर्ण बहादुर वली को

कला/साहित्य

  • भाग्यको बक्ररेखा,भाग ६ (नाटक)

    एक्कवहादुर केसी
    । भनिन्छ, ‘केटी मान्छेको रुपमा नै कहिलेकाँहि उसकै निम्ति घातक बनिदिन्छ रे’ । सानोमा छँदा बाबु आमाको लारप्यारमा पलकित हुँदै हुर्किएकी बुदी त्यस्तै पहाडि हरियाली चिसो हावापानी खुल्ला सोच्छ र एकान्त परिवेश संगै हलक्क बढेकी उसको आङठाङ, रुपरंग हरेक कोणबाट सिगारिएकी । एकताका टोलका साथी संगिनीहरु संगसंगै भएर साँखको बैरिदह जंगलमा हरेक विहान स्याउलोपात दाउरा ठुटा आदी कामले जाने गर्दथ्यी । सुरिलो मिठो स्वरले जंगलको पातले झाँडिमा गीत रन्काउथी । सुनीरहुँ जस्तो लाग्थ्यो ।
    कालो गौनको धोती, चुरीगाँठा भन्दा थोरै माथी सिमल्नथाली भन्देखी तिरिसको जस्तो चम्चमाउदो हात्तिको सुड आकारका पिडौला, आँखा नझिम्काई हेरिराहु जस्तो लाग्दथ्यो । यसरी फक्रिसकेको सयपत्री फुलझै जोवानमा एकताका बुदीले त्यो स्यानो बुकिडाँडाको बस्तीलाई रामैैगरि ससिलो तुल्याएकी थिईन ।
    तर के लाग्छ र ? प्याउलीको फुल र केटी मान्छेको रुप धेरै लामो समय टिक्दैन भन्छन । फुल पनि त एकवार झकाझुर भै फुल्दछ र तुरुन्तै मुर्झाउछ । मुर्झाइसकेको फुलको डाँडमा कुन झमरा झुनझुनाउछ र !
    कुर्कुरे उमेरमा बुदीले आफ्नो जोवन थाम्न सकिन । विपरित लिंगी संगको सहवासमा उसको ध्यान केन्द्रीत भयो । त्यसैको नतिजा थियो भगते कुवरको अवैध गर्भ बोक्नु । त्यतिले मात्रै उसको यौन आवेग मेटिएन । अरु नजानीदो कतिका अंगालोमा बेरिन पुगी, कतिको ! भगतेबाटको छोरोलाई बाआमा संगै छोडेर काम्ले मेल्चौर भन्ने गाउँतीर पोईल हिडि । यसको गनाउने चरित्रको घरजहानले छेद पाएर घरबाट निकाला गरिदिए । फेरी चौखाबांङ कतातीर अर्को एक घरमा कुकुर भुगाउन पुगी । त्यहाँ पनि बुदीका चरित्रको खिसिटिउरी गरि थोत्रा गाला बजाउनेहरुको कमी भएन । त्यहाँ देखि पनि फर्कि आई । घर विग्रे माईत भन्ने त उखानै पनि छ । बुदी जावस कहाँ ?
    एकदिन नाप्चाखोला नजिक चौतारागाउँको भगते कुँवर संग अप्रत्यासित जम्काभेट भयो । हँसिलो पारा देखाउदै, एकान्तको लाभ उठाउदै बुदीले भवते कुँवरसंग यस्तो आग्रह गरि ।
    बुदी ः उती वेला हजुर संग मैले आफ्नो रुपको अहंकारले घरजम गरि बस्न मानिन । दोस्रो कुरो सरासर सौतामा गएर दुख खेप्न डर पनि मानेकै थिए । उतीखेर हजुरले भन्नै भएको हो । एक ठाउँतिको घरबास दिन्छु गएर बस । ठुलो गल्ती भएछ, भन्ने अहिले मलाई पश्चाताप लागेको छ । तरपनि बिग्रीएको त अझै केहि छैन । बासस्थान दिनु भयो भने छोरो पनि पाली बस्ने छु र हजुरको पनि सेवा गर्नुछ ।
    भगते कुँवर ः दुई ठाउँ चहारी कुकुर भुगाई सकियो, अव अरु पाँच ठाउँ कुकुर भुगाएपछि विचार गरौंला । आँखिर लोभलाच पचाएपछि के पो भयो र ? नाच्दै ननाचेको भए हुन्थ्यो, पातर्नी । एक वार नाँची सकि अब धुलै उडाएर जति वार नाच्छेस नाँच ।
    मुखभरीको जवाफ पाईसकेपछि बुदी केहि बोल्न सकिन । आँखिर बोलोस पनि के ! ‘बोल माछा मुखभरी पानी ।’ बाँकी अर्को अंकमा ।

     

स्वास्थ्य

  • सेनेटरी प्याड : कर लगाउने की निःशुल्क दिने ?

    हरि जिज्ञासु 

    कक्षा दशमा पढ्दाखेरी मलाई महिनावारी के हो भन्ने कुरा त्यति नजिकबाट थाहा थिएन । केटीसाथीहरु ‘टाउको दुख्यो’ भन्दै शिक्षकलाई सोधेर घर जान्थिन् ।  उनी बसेको बेन्चमा रगत चुहिएको देखेर केटा साथीहरु एक आपसमा जिस्किदै कुरा काट्थे । म भने के ठूलै विरामी परेछीन् क्या हो भनेर झस्किन्थेँ । पछि विस्तारै थाहा पाएँ महिनावारी भनेको महिलाहरुको लागि प्राकृतिक नियम रहेछ । जुन उमेर बढे संगै प्रत्येक महिनाको एक पटक यौनीबाट रगत बग्दोरहेछ ।

    हामी नेपाली समाजमा छौँ । हामी पुरुष प्रधान देशमा बसोबास गर्छौँ भन्ने कुरा पनि सबैलाई थाहा भएकै कुरा हो । अहिलेको समयसम्म आईपुग्दा जसले जे भनेता पनि पुरुषबाट महिला अपहेलित नै छन् । यो भन्दा दश वर्ष अगाडि कति अपहेलित थिए र आज कति छन् भन्नेकुरामा तुलनात्मक रुपले मात्रै फरक होला । संसारमा रहँदासम्म महिला र पुरुषको जिम्मेवारी कसको कति भनेर तुलना गर्दा पुरुषले महिलाप्रति गर्ने व्यवहारको अध्ययन गर्दा पूरा हुन्छ ।

    महिनावारी महिलाहरुको लागि प्राकृतिक नियम हो भन्ने कुरा नबुझी महिनावारीलाई देबतासँग जोडेर पश्चिमका केही जिल्लाहरुमा महिनावारी भएका महिलाहरुलाई छाउगोठमा पठाइन्छ । यस्तो प्रकारको घृणित कार्यमा समाजको धार्मिक आस्था र पुरुषत्व पनि जोडिएको छ । महिलाका समस्याको समाधनाको लागि महिलाले नै आवाज उठाउनु पर्छ र दलितको समस्याको लागि दलित ले नै आवाज उठाउनुपर्छ भन्ने अच्चमको सोच नेपालमा छ । अहिलेसम्म कुनै पनि त्यस्तो बीर पुरुष देखेको छैन महिलाको अधिकारको लागि दिनरात खटिएको ।

    पश्चिम नेपालका केही त्यस्ता दुर्गम गाउँहरु छन् जुन गाउँहरुमा सकभर अझै पनि सेनिटरी प्याड भनेको के हो भन्ने कुरा थाहा छैन । उनीहरु बिचरा टालोको भरमा आफ्नो महिनावारीलाई पार लगाउँछन् । आफ्ना देशका महिलाहरुलाई पुरानो अर्थात थोत्रो टालोले प्रत्येक महिना रातो रगत पुछ्न बाध्य बनाउने हाम्रै सरकार होइन र ? देशका ठूला झिलीमिली सहरमा बस्ने पुँजीपति वर्गका महिलाहरुले ब्राण्डेड सेनिटरी प्याड किनेर लगाउँनुलाईमात्र विकास भनिदैन । डोल्पा जिल्लाको एउटा विकट गाउँकी महिलाले बर्षौँ लगाएर च्यातिएको लुंगीको टुक्राले महिनावारीको रातो रगत कसरी पुछ्न सक्छिन् भन्ने कुराको अध्ययन गरी समस्या समाधानको निकास खोज्नु पनि एक प्रकारको विकास हो ।

    भन्सार विभागको तथ्याङ्क अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ मा १ अर्ब ५ करोड मूल्य बराबरको १७ लाख ३८ हजारको सेनिटरी प्याड भित्रिएको कुरा अन्नपूर्ण पोष्टले गत असोज १३ गते प्रकाशित गरेको थियो । यो त सेनेटरी प्याड मात्रै भित्रिएको हो । नेपालमा ३० भन्दा बढि सेनेटरी प्याड उत्पादन हुने कम्पनी छन् । सेनेटरी प्याड उत्पादनको लागि ती कम्पनीलाई चाहिने सबै कच्चापर्दाथ अन्य देशहरुबाट आउँछ । ठूलो मात्रामा सेनेटरी प्याड सरकारले बाहिरबाट आयात गर्छ । यति ठूलो रकम बाहिर जाँदा सेनेटरी प्याडको लागि छुट्याईएको रकममा पनि भ्रष्टचार नहोला भन्न सकिन्न ।

    हिजो आज सेनेटरी प्याडको मूल्य बढ्यो भनेर केही अधिकारकर्मीहरुले विरोध जनाएको पाईन्छ । विरोध जनाउनु स्वभाविक पनि हो । किनकि सेनेटरी प्याड भनेको महिलाहरुको रातो रगत लुकाउने साधन हो । अझ नागरिकहरुको जिम्मेवारी पूरा गर्ने सरकार भएको भएत महिलाहरुको रातो रगत लुकाउने साधनलाई निःशुल्क उपलब्ध गराउनुपर्ने हो । तर सरकारले सेनेटरी प्याडमा कर बढाउने प्रयत्न गर्छ । बजारमा सेनेटरी प्याडको मूल्य बढ्छ । प्रत्येक महिनामा गुप्ताङ्गबाट बग्ने रातो रगत लुकाउने सेनेटरी प्याडको मूल्य बढ्दा दिदीबहिनीहरुको मन चसक्क किन नदुख्ला र ?

    मन कसको दुःख्ने र कसको नदुख्ने भन्ने कुराले पनि फरक पार्छ । यदि कोही आर्थिक रुपमा सम्पन्न दिदीबहिनीहरुलाई त्यसले खासै फरक नर्पला तर जसको प्रत्येक महिना प्याड किन्न सक्ने क्षमता छैन उनीहरुको मन चाहिँ पक्कै दुःख्छ । यो मन दुःखाउने काम सरकारले गरेको हो । सहर बजार बाहेक विकट गाउँहरुका अधिकांस दिदीबहिनीहरुले प्याड प्रयोग गर्दैनन् । किनकि कतिपय दिदीबहिनीहरुमा प्रत्येक महिना प्याड किन्न सक्ने क्षमता नभएपछि उनीहरुले टालो प्रयोग गर्छन् । टालोको प्रयोग गर्नुले ग्रामिण क्षेत्रका अधिकाँस महिलाहरु पाठेघरसँग सम्बन्धित रोगी हुन्छन् ।

    त्यसकारण महिलाहरुको लागि प्राकृतिक प्रकृया महिनावारीलाई व्यवस्थापना गर्ने जिम्मा सरकारले लिनुपर्छ । किनकि यो महिलाहरुको लागि बाध्यात्मक प्रस्थिति हो । यस्तो बाध्यात्मक प्रस्थितिको ब्यवस्थापन गर्ने जिम्मा सरकारले नलिए कसले लिने ? दुःखलाग्दो कुरो के छ भने, नीति निर्माण गर्ने ठाउँमा सम्पतीवाला व्यक्तिहरु पुगेका छन् । उनीहरुका छोरी, नातिनीहरुलाई प्याड किन्नको लागि गाह्रोको विषय होइन् । प्याडको मूल्य बढ्यो भनेर उनीहरु सडकमा आउनु पनि जरुरी छैन । र अर्को कुरा सम्पती आर्जन गरेका नेताकार्यर्ताहरुलाई सबै जनता आफू जस्तै छन् जस्तो लाग्ने भएकाले गरिबीमा जीवन विताईरहेका दिदीबहिनीहरुको कथा के थाहा ।

    वास्तविक गरिबी के हो भन्ने कुरा हामीलाई थाह छ । वास्तविक गरिबी के हो भन्ने कुरा दुर्गम गाउँहरुमा महिनावारी हँदा च्यातिएको टालोले रातो रगत लुकाउने महिला दिदीबहिनीहरुलाई थाह छ । महिनावारी हुँदा पनि एक छाक खानकै लागि काम गर्ने दिदीहरुलाई थाह छ । काम गर्दा गर्दै रगत बगेर त्यो रगत देखेपछि अरुले के भन्लान भनेर तर्सिनुपर्ने बाध्यता रहेको बहिनीहरुलाई थाह छ । त्यसकारण नेपाल सरकारले महिलाहरुको प्राकृतिक नियममा सञ्चालित महिनावारी व्यवस्थापनको जिम्मा लिनैपर्छ । नेपालका प्रत्येक महिलाहरुले सेनेटरी प्याड निःशुल्क पाउँनुपर्छ । किनकि यो बाध्यता हो ।

    सहरबजार भन्दा अलि बाहिरका गाउँहरुमा बसोबास् गर्ने दिदीबहिनीहरुको कथा धेरै फरक छ । पश्चिम नेपालका केही जिल्लाहरुमा महिनावारी भएपछि छाउगोठ सर्नुपर्ने नारीहरुको कथा झन् फरक छ । गरिबीसँग जुधेर बाध्यताले रगत बगाउने तर रगतको व्यवस्थापन गर्न नसक्ने दिदीबहिनीहरुको कथा कति छन् कति । यी रगतसँग जोडिएका कथाहरुको न्यूनिकरण गर्ने एउटै उपाय भनेको सरकारले कर बढाउनुको सट्टा यसलाई निःशुल्क वितरण गर्नुपर्छ । रातो रगतको कथाले जसको पनि मन पोल्छ जसको पनि मन दुःख्छ सरकार । सेनेटरी प्याड किन्ने पैँसा नभएर महिनावारी हुँदा रातो रगत लुकाउन नसक्नुले आफूलाई खिन्नता महुसस् गर्ने प्रिय दिदीबहिनीहरुको आँसु लुकाउनु आवश्यक छ । लेखक रुकुम पश्चिम आठविसकोट नगरपालिका निवासी हुन । 

आहा विचार

आहा कुराकानी

खेलकुद

  • महिला फुटबलरलाई नेयमारसरह तलब र भत्ता

    ब्राजिलियन महिला फुटबलरले अब पुरुष बराबर तलब र पुरस्कार पाउने भएका छन्। ब्राजिलियन फुटबल कन्फेडेरसन (सीबीएफ) ले बुधबार महिला र पुरुषको सुविधामा विभेद नगरिने जनाएको हो। ‘यहाँ कुनै लैंगिक भिन्नता छैन। सीबीएफले पुरुष र महिलालाई समान व्यवहार गरिरहेको छ।’ सीबीएफका प्रमुख रोजेरियो काबोकाले भने । सीबीएफले समन्वयकर्ताको रुपमा डुडा लुइजेली र एलाइन पेलेग्रिनोलाई नियक्त गरेको जनाएको छ ।

    यो कदमले पुरुष टोलीका नेयमार, ग्रेवियल जेसस, रोबर्टो फर्मिनो जस्तै मार्टा, फर्मिगा र लेटिसिया सान्तोस लगायत शीर्ष महिला फुटबलरले समान सुविधा पाउने छन्। कन्फेडेरेसनको निर्णयपछि ब्राजिलियन महिला टोलीका प्रशिक्षक पिया सुन्दाजेले घोषणालाई ‘ऐतिहासिक कदम’ को रुपमा चित्रित गरेकी छन्। सीबीएफले यो कदमलाई ‘फुटबलको समानतातर्फ परिवर्तनको यात्राको हिस्सा’ को रुपमा रहेको जनाएको छ। ब्राजिल फुटबलका लागि चर्चित मुलुक हो।

    ब्राजिलियन पुरुष टोलीले ५ पटक विश्वकप फुटबल जितेका कारण पावरहाउसको रुपमा चिनिन्छ। ‘क्यारिनाहस’ उपमा पाएको ब्राजिलियन महिला टोली सन २००७ को विश्वकपमा उपविजेताका साथै २००४ र २००८ को ओलम्पिकमा रजत पदक प्राप्त गर्न सफल भएको थियो । थाहाखबरडटकमबाट

आर्थिक

  • मौरी पालन तथा मह उद्योग

    सर्जना कार्की
    रुकुम पूर्व सिस्ने गाउँपालिका वडा नम्बर ३ पोखरामा मह उद्योग सञ्चालनमा आएको छ । पोखरामा स्थापना गरिएको मौरी पालन तथा मह उद्योगको साता अघि सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बरालले उद्धघाटन गरिन ।

    टीडीएच विएमजेटको आर्थिक सहयोगमा हुरेड–कार्स नेपाल रुकुम पूर्व द्धारा सञ्चालित खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजना अन्तर्गत पोखरामा उद्योग स्थापना गरिएको हो । माहुरीको पकेट क्षेत्र घोषणा गरिएको पोखरामा व्यवसायिक रुपमा मह उत्पादन हुने भएपनि उद्योग पनि स्थापना गरिएको हो । उक्त उद्योग पोखरामै रहेको सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थामार्फत सञ्चालन हुने छ । उद्योगमा माहुरी पालन व्यवसाय गर्दा चाहिने विभिन्न आवश्यक सामाग्रीसँगै मह छान्ने मेसीनहरु छन् भने बजार नपाएको मह पनि संकलन गरिने सहकारीका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काले बताए । हुरेड–कार्सले स्थापना गरेको उक्त उद्योग पूर्ण रुपमा सहकारीको स्वामित्वमा रहनेगरी हस्तान्त्रण गरिएको हुरेड कार्सका अध्यक्ष दामोदर गौतमले घोषणा गरे । यस्तै वडाका १५ जना कृषकलाई माहुरीसहितका घार वितरण गरिएको छ । वडाका १५ जना कृषकलाई पाँच पाँचवटाका दरले माहुरीसहितका आधुनिक घार वितरण गरिएको छ । यस्तै उनिहरुलाई मह काढ्ने बेलामा चाहीने सामाग्रीहरु पनि वितरण गरिएको छ । उद्योग स्थापना, घार वितरण र तालिम सञ्चालन सबैमा गरेर साढे ११ लाख रकम खर्च भएको हुरेड कार्स रुकुम पूर्व ले जनाएको छ । मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा बोल्दै गाउँपालिका अध्यक्ष बरालले स्थानीय सरकारले गर्दै आएको काममा हुरेड कार्सले इट्टा थप्ने काम गरेको बताईन । कृषकहरुलाई पनि आफुले पाएका सामाग्रीको सहि सदुपयोग गरेर व्यवसायिक बन्न अध्यक्ष बरालले आग्रह गरिन । यस वर्ष गाउँपालिकाले पनि पकेट क्षेत्रमा माहुरी प्रवद्र्धन वर्ष मनाउने नीति लिएको छ ।

    सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थाका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काको अध्यक्षतामा भएको मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बराललको प्रमुख आतिथ्यता रहेको थियो । यस्तै कार्यक्रममा नेकपा सिस्ने गाउँपालिका इन्चार्ज वासुदेव गौतम, नेकपा गाउँपालिका अध्यक्ष महेन्द्र केसी, ३ नम्बरका वडा अध्यक्ष पशुपति खड्का, हुरेड कार्स रुकुम पूर्व का अध्यक्ष दामोदर गौतमलगाएतको आतिथ्यता रहेको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजनाका जिल्ला संयोजक उत्तम अर्यालले गरेका थिए ।

भिडियो / मनोरञ्जन