एउटा अधुरो यात्रा : भीम बुढाथोकी

आहा सञ्चार |

अध्याय -१ माटोको सुगन्ध र निष्कपट बाल्यकाल। हाम्रो जीवनको सबैभन्दा सुन्दर किताबको पहिलो पाना सधै बाल्यकाल नै हुदो रहेछ। आज जब म निद्राको औषधि खाएर पनि छटपटिदै रात काट्छु तब मेरो मन बारम्बार त्यहि बाल्यकालको

महँगी नियन्त्रणदेखि प्रेस स्वतन्त्रताको रक्षासम्मका माग राख्दै नेकपाको ज्ञापनपत्र

आहा सञ्चार |

मेगराज खड्का नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी जिल्ला समिति रुकुम पश्चिमले महँगी नियन्त्रण, नेपाल टेलिकमको नेटवर्क सुधार, प्रेस स्वतन्त्रताको रक्षा तथा भूकम्प प्रभावितको निजी आवास पुनर्निर्माणलाई तीव्रता दिन माग

सुनछहरीको उत्पत्ति र ऐतिहासिक किलाचन दह बराह मन्दिर

आहा सञ्चार |

भीम बुढाथोकी रोल्पा जिल्लाको उत्तरपूर्वी सीमाक्षेत्रमा अवस्थित सुनछहरी गाउँपालिका प्राकृतिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सौन्दर्यको अनुपम खानी हो। यसै गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ (साविकको सेरम गाविस) अन्तर्गत पर्ने

राजनीति

कला/साहित्य

  • एउटा अधुरो यात्रा : भीम बुढाथोकी

    अध्याय -१

    माटोको सुगन्ध र निष्कपट बाल्यकाल।

    हाम्रो जीवनको सबैभन्दा सुन्दर किताबको पहिलो पाना सधै बाल्यकाल नै हुदो रहेछ। आज जब म निद्राको औषधि खाएर पनि छटपटिदै रात काट्छु

    तब मेरो मन बारम्बार त्यहि बाल्यकालको आँगनमा पुग्छ जहाँ न त कुनै चिन्ता थियो न त भोलिको कुनै हिसाबकिताब।

    त्यो बेला समय अहिलेको जस्तो घडीको सुईमा दौडिदैनथ्यो। बिहान भालेको डाकोसँगै गाउँ ब्युँझन्थ्यो। आमाको हातको न्यानो स्पर्श र चुल्होमा बलिरहेको दाउराको धुवाँको त्यो मीठो सुगन्ध आज महँगा अस्पतालका कोठा र औषधिका गन्धहरूका बीच म त्यो सुगन्धलाई कति मिस गर्छुकी शब्दमा बयान गर्न सक्दिन।

    बाल्यकालमा म सँग धनसम्पत्ति थिएन, ठुला मञ्चहरू थिएनन् र समाज बदल्ने कुनै भारी भरकम सिद्धान्तहरू पनि थिएनन्। तर मसँग एउटा सिङ्गो संसार थियोकी त्यो निश्चल खुसीको संसार। कागजको जहाज बनाएर हावामा उड़ाउदा जति खुसी मिल्थ्यो त्यति खुसी पछि हजारौ मानिसले ताली बजाउदा पनि मिलेन। हिलोमा लडिबुडी खेल्दा, रूखका हाँगाहरूमा झुन्डिदा र साँझ परेपछि थकित भएर आमाको काखमा निदाउदा मलाई कहिल्यै निद्राको औषधि चाहिएन। त्यो निद्रा कति गहिरो, कति शान्त र कति प्राकृतिक थियो!

    मलाई अझै याद छकी गाउँको त्यो सानो विद्यालय जाने बाटो। काँधमा कपडाको झोला भिरेर खाली खुट्टा हिड्दा पनि पैताला कहिल्यै दुखेनन्। बरु पछि जुत्ता लगाएर शहरका चिल्ला सडकमा हिड्दा मेरो आत्मा र पैताला दुवै थाके। बाल्यकालमा हामीसँग समय नै समय थियो। घण्टौ सम्म आकाशमा उडिरहेका चराहरू हेरेर बसिन्थ्यो, खोलाको किनारमा बसेर पानीका छालहरू गनिन्थ्यो। त्यो बेला जीवन बाँचिएको थियो; साँच्चैको बाँचिएको।

    तर हामी हुर्कदै जाँदा समाजले, परिवारले र स्वयं हाम्रो महत्वाकांक्षाले हामीलाई सिकाउन थाल्यो कि यसरी बिना उद्देश्य रमाएर जीवन चल्दैन। केही बन्नुपर्छ, केही गर्नुपर्छ र दुनियालाई देखाउनुपर्छ। यसरी केही बन्ने र केही गर्ने भूतले मेरो त्यो निष्कपट बाल्यकाललाई कतिबेला निल्यो त्यो मैले पत्तै पाइन। आज ओछ्यानमा पल्टिएर सोच्दा लाग्छ यदि मैले त्यो बाल्यकालको सरलता अलिकति मात्र पनि जोगाएर राख्न सकेको भए सायद आज मेरो जीवनको कथा अर्कै हुने थियो।

    अध्याय- २

    साथीहरूको त्यो आत्मीय संसार।

    किशोरवयका दिनहरू जब सुरु भए तब जीवनमा साथीहरूको महत्व अकासिदै गयो। त्यो बेला साथीहरू केवल मानिसहरू मात्र थिएननकी ती हाम्रा आफ्नै प्राण थिए। स्कुलका बेन्चहरूमा सँगै बसेर कोरेका सपनाहरू, लुकीलुकी खाएका खाजाका टुक्राहरू र सुख-दुःखमा एक अर्काको आँसु पुछ्ने ति हातहरू आज सम्झदा छाती चिरिएर आउछ।

    हामीसँग पैसा थिएन तापनि जिन्दगीसँग असीमित खुसी थियो। कसैको साइकल मागेर हुइकनु, साँझपख चिया पसलमा बसेर देश र दुनियाँका कुरा गर्नु, भविष्यमा यसो गर्छौ र त्यसो गर्छौ भनेर गफ दिनु ,त्यो सुनौलो समय थियो। हामीलाई लाग्थ्योकि हाम्रो यो मित्रता कहिल्यै टुट्ने छैन र हामी सधै यसरी नै सँगै हुनेछौ।

    तर समयको चक्रले हामीलाई आ-आफ्नै बाटोमा धकेल्यो। कोहि शहर पसे, कोही विदेसिए, कोही जीविकोपार्जनको कठोर सङ्घर्षमा होमिए। म पनि समाज परिवर्तन गर्ने र आफ्ना ठुला लक्ष्यहरू हासिल गर्ने दौडमा यस्तो व्यस्त भए कि पुराना साथीहरू सँगको सम्पर्क पातलिदै गयो।

    आज जब म ओछ्यानमा थला परेको छु, तब म ती साथीहरूलाई धेरै सम्झन्छु। मनमा त कति पटक आयो कि एक पटक ती पुरानै साथीहरूसँग भेट्न पाऊँ, उनीहरूलाई मुटुसँग टाँसेर एउटा कसिलो अँगालो हाल्न पाऊँ, विगतका ती हँसीमजाकहरू फेरि एक पटक जिउन पाऊँ! तर विडम्बना! न त मेरा खुट्टाले मलाई उनीहरू कहाँ लैजान सक्छन् न त उनीहरू नै मेरो यो निष्पट ओछ्यानसम्म आइपुग्न सक्छन्। समयले हामीलाई भौतिक रूपमा मात्र होइनकी भावनाको दृष्टिले पनि यति टाढा पुर्‍यायो कि अब ती अँगालोहरू केवल कल्पनामा मात्र सीमित रहेका छन्।

    अध्याय -३

    सपनाको भारी र शहरको दौड।

    गाउँको त्यो सानो परिधिले मेरा ठुला महत्त्वाकांक्षालाई थाम्न सकेन। मलाई लाग्योकी यो गाउँ, यो माटो र यो सामान्य जीवन मात्र मेरो सबथोक होइन। म भित्र केही गर्ने, संसार फेर्ने र इतिहास रच्ने हुटहुटीले उम्लिरहेको थियो। त्यसैले मैले गाउँका पाखा पखेरू र शहरको अनिश्चित भीडभाडयुक्त र चिसो दुनियाँमा होमिए।

    गाऊघर र शहरमा टेक्दा एउटा नयाँ सपनाको भारी मेरो काँधमा थियो। सुरुका दिनहरू सहज थिएनन्। बस्ने बासको ठेगाना छैन, खाने अन्नको टुंगो छैन।तर आँखाहरूमा उज्यालो भविष्यको चमक थियो। हरेक बिहानको घामले मलाई केही नयाँ गर्नुपर्छ भनेर उक्साउथ्यो। मैले गाऊँघरका बस्तीहरू तथा शहरका गल्लीहरूमा, कलेजका कोठाहरूमा र पुस्तकालयहरूमा सङ्घर्षका अनगिन्ती पानाहरू कोरे।

    तर त्यो सङ्घर्ष क्रमशः एउटा नसा जस्तै बन्दै गयो। बिस्तारै म शहरको यो मेसिनरी जीवनको एउटा यन्त्र बने की यहाँ सास फेर्न पनि समयको तालिका हेर्नुपर्ने हुदो रहेछ। गाउँका ती खुला आकाश र चौतारीहरू मेरो स्मृतिबाट बिस्तारै धमिलिदै गए र ती ठाउँमा शहरका ढिलासुस्ती, जाम, भीड र अविश्वासले ठाउँ लियो।

    मैले सोचेको थिएकी शहरलाई जितेर म एकदिन गर्वका साथ फर्किनेछु। तर मैले यो बुझ्न सकेन कि शहरलाई जित्ने क्रममा शहरले मेरो भित्रको मानिसलाई मारिरहेको थियो। सपनाको त्यो भारीले मलाई यति थछारो बनायो कि म उभिन त उभिए।तर हिड्ने बाटो भने पूर्ण रूपमा हराइसकेको थियो।

    अध्याय -४

    समाज बदल्ने त्यो पहिलो झिल्को।

    मानिस जब आफ्नो स्वार्थबाट माथि उठ्छ तब उसले वरिपरिका मानिसहरूको पिडा देख्न थाल्छ। शहरको यो दौडधुप र सङ्घर्षका बीच म भित्र एउटा अर्कै ज्वाला दन्कन थाल्योकी त्यो थियो समाज बदल्ने ज्वाला। मैले देखेकी वरिपरी कति धेरै अन्याय छ, कति धेरै गरिबी छ, कति धेरै असहायता छ र मानिसहरू अज्ञानताको अन्धकारमा बाँचिरहेका छन्।

    मलाई लाग्योकी म चुपचाप बस्नु हुदैन। म पढेको छु, म बोल्न सक्छु, त्यसैले यो समाजमा परिवर्तन ल्याउने जिम्मेवारी मेरो काँधमा छ। यहि सोचले मलाई सामाजिक सङ्घर्ष र अभियानहरूको अग्रपंक्तिमा पुर्‍यायो। अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउनु, शोषित पिडितको पक्षमा उभिनु र कुरीतिहरूलाई च्यात्नु मेरो दैनिक जीवनको धर्म बन्यो।

    सुरुवातमा यो एउटा सानो झिल्को जस्तो थियो।तर छिटै यो एउटा ठुलो आगोमा परिणत भयो। मानिसहरू मेरो पछि लाग्न थाले, मेरो कुरा सुन्न थाले। मलाई महसुस भयो कि म सही बाटोमा छु। मैले समाजका जरा गाडेर बसेका विकृतिहरू विरुद्ध बहस गर्न थालेर गाउँदेखि शहरसम्म परिवर्तनको सन्देश फैलाउन थाले।

    तर म यो बुझ्न पूर्ण रूपमा असफल रहे कि सिङ्गो समाजलाई बदल्ने अभियानमा लाग्दा आफै भित्रको संसार कति भताभुङ्ग हुदैछ। मलाई लाग्थ्योकी समाज बदल्नु नै जीवनको एकमात्र परम सत्य हो। तर जसलाई बदल्न म आफ्नो रगत पसिना बगाउदै थिए;त्यो समाज साँच्चै बदलियो त? वा यो केवल मेरो भ्रम मात्र थियो? यो प्रश्नको उत्तर खोज्दा खोज्दै मेरा धेरै अमूल्य वर्षहरू हावामा बिलाएर गए।

    अध्याय -५

    मञ्च, माइक र बहसका रातहरू।

    परिवर्तनको यो हुटहुटीले मलाई सार्वजनिक जीवनको केन्द्रमा पुर्‍यायो। अब मेरो चिनारी केवल एक साधारण व्यक्तिको रूपमा रहेन।म मञ्चहरूमा चारैतिर मानिसहरूको भीड, तालीका गडगडाटहरू र माइकमा मेरा विचारहरू गुन्जने ती पलहरू मेरो जीवनको नशा बने।

    मलाई हरेक मञ्चमा उभिनै पर्ने, हरेक राष्ट्रिय वा सामाजिक मुद्दामा बहस गर्नैपर्ने र आफ्नो उपस्थिति जनाइहाल्नु पर्ने दबाब महसुस हुन थाल्यो। बिहानको चियादेखि रातको अबेरसम्म छलफल ,गोष्ठी, सभा सम्मेलन र बौद्धिक बहसहरू नै मेरा दिनचर्या बने। मलाई लाग्थ्योकी मेरा यी शब्दहरूले नै समाजको कायापलट गर्दैछन्।

    तर ती मञ्चका उज्याला लाइटहरू र माइकको अगाडिको त्यो कृत्रिम चमक भित्र एउटा गहिरो अन्धकार लुकेको थियो। जब मञ्चका तालीहरू थामिन्थे र कोठाको ढोका बन्द हुन्थ्यो तब चारैतिर कस्तो कहालि लाग्दो सन्नाटा छाउथ्यो! मैले हजारौ मानिसलाई भाषण दिए।तर आफ्नै मनको आवाज सुन्ने फुर्सद कहिल्यै पाइन। मैले अरूका मुद्दामा संसद र सडक तताए।तर आफ्नै जीवनका आधारभूत खुसीहरू कसरी चिप्लिदै गएका छन्, त्यो देख्ने आँखा ममा रहेन।

    त्यो मञ्चको माइक मेरा लागि एउटा सुविचारित हतियार बन्यो जसले मलाई संसारको अगाडि त ठाड़ो बनायो।तर मेरो आफ्नै परिवार र आफै बाट भने टाढा धकेल्यो।

    अध्याय -६

    छुटेका साथीहरू र चिसिएका सम्बन्धहरू।

    मञ्चको चमक र समाज बदल्ने जिम्मेवारीको भारीले मलाई यति व्यस्त बनायो कि म मेरा अतिप्रिय साथीहरूबाट पूर्ण रूपमा टाढिए। कोहि साथीहरूले मलाई सम्झेर फोन गर्थे अनि भेट्न चाहन्थे।तर म सधै एउटै रटान लगाउथेकी अहिले म व्यस्त छु, पछि फुर्सदमा भेटौला।

    तर त्यो पछि पछि भन्ने दिन मेरो जीवनमा कहिल्यै आएन। मेरो व्यस्तता स्थायी बन्यो र सम्बन्धहरू अस्थायी बन्दै गए। जुन साथीहरू सँग पसिना र सुस्केरा साटासाट गरिएको थियो, उनीहरू सँगका सम्बन्धहरू केवल फेसबुकका भित्ताहरू वा टाढाका खबरहरूमा सीमित भए।

    कतिपय साथीहरू विपदमा पर्दा, अप्ठ्यारोमा पर्दा वा सान्त्वनाको खाँचो पर्दा पनि म उनीहरूको साथमा उभिन सकिन। म त यो समाज बदल्न हिडेको मान्छे, आफ्नै नजिकका मानिसहरूको आँसु पुछ्न पनि असमर्थ भए। आज जब म यो ओछ्यानमा थला परेको छु तब मलाई ती पुराना साथीहरूको यादले भित्रैदेखि पोल्छ। यदि म समयमै त्यो व्यस्तताबाट बाहिर निस्किएको भए आज मेरो यो एकान्तमा कम्तीमा उनीहरूका हात मेरो हातमा हुने थिए। तर अब ढिला भइसकेको थियो र चिसिएका ती सम्बन्धहरूलाई तताउने कुनै ताप म संग बाँकी थिएन।

    अध्याय -७

    धनसम्पत्ति र आर्थिक सङ्घर्षको यथार्थ।

    समाज सेवा र आदर्शको राजनीति वा वैचारिक दौडमा लागेका मानिसहरूले प्रायः आर्थिक पाटोलाई बेवास्ता गर्छन् भन्ने कुरामा म बढी विश्वास गर्थे । म पनि त्यस्तै आदर्शवादी थिए। मलाई लाग्थ्योकी धन सम्पत्ति कमाउनु भनेको तुच्छ कुरा हो।ठुला कुरा त विचार र सिद्धान्त हुन्।

    तर यो संसार केवल विचारले मात्र चल्दो रहेनछ भन्ने तितो यथार्थ मलाई तब मात्र थाहा भयो जब जीवनका व्यवहारिक आवश्यकताहरूले मेरो घाँटी थिच्न थाले। न त परिवारका लागि गतिलो बास दिन सकियो न त छोराछोरीको भविष्य सुरक्षित गर्नका लागि आवश्यक सम्पत्ति नै जोड सकियो। आदर्शको खोल ओढेर बाँच्ने मानिसको गोजी रित्तै हुदा दुनियाले गर्ने व्यवहार कति क्रूर हुदो रहेछ।मैले पाइला पाइलामा अनुभव गरेकी यो दुनिया कति स्वार्थी रहेछ । मैले सुन्ने गरेको हातीको देखाउने र लुकाउने दन्त मैले आफनो जीवनमा साँच्ची प्रत्यक्ष अनुभव गरे।

    जब घरमा आर्थिक सङ्कट पर्थ्यो, जब औषधोपचार वा दैनिक छाक टार्ने  हातमा पैसा हुदैनथ्यो तब मेरा ती ठुला-ठुला भाषण र वैचारिक बहसहरू कागजका जहाजहरू जस्तै हावामा विलिन हुन्थे । मलाई समाज बदल्नेहरूले वाहवाही त दिए। तर मेरो चुल्हो कसरी बलेको छ भनेर कसैले हेरेन।

    धन सम्पत्ति थुपार्नु नै सबथोक होइन होला।तर बाँच्नका लागि न्यूनतम आर्थिक सुरक्षा नहुदा मानिसको आत्मसम्मान कसरी धूलोमा मिल्दो रहेछ भन्ने कुरा मैले राम्रोसँग बुझिसकेको छु। मेरो यो आर्थिक अशक्तताले मेरो परिवारलाई पनि सधै असुरक्षा र अभावको आगोमा पिरोलिरह्यो।

    अध्याय -८

    घरभित्रको एक्लोपन र परिवारको व्यवस्थापन।

    बाहिर दुनिया बदल्न हिडने मानिसहरू प्रायः आफ्नै घरभित्र असफल भएका हुन्छन्। मेरो जीवनमा पनि यहि सत्य साबित भयो। मैले हजारौ मानिसलाई न्याय र अधिकारको पाठ पढाए।तर आफ्नै घर भित्रका मानिसहरूको न्याय गर्न सकिन।

    मेरी जीवनसङ्गिनी जसले मौनतापूर्वक मेरा हरेक सङ्घर्षलाई सहिन् ।तर उनका अनकन्टार गुनासाहरू सुन्ने फुर्सद मलाई कहिल्यै भएन। मेरा छोराछोरीहरू कसरी हुर्किए, उनीहरूको कतातिर रुचि थियो र उनीहरूलाई मेरो न्यानो काख कहिले चाहिन्थ्यो; म यी सबै कुराहरूबाट  मेरो ऊर्जाशिल उमेरभर बेखबर रहे। मलाई लाग्थ्योकी म उनीहरूका लागि नै त यो सब गर्दैछु। तर उनीहरूलाई मेरो नामको ख्याति वा समाजको वाहवाही चाहिदैनथ्यो।उनीहरूलाई त केवल मेरो समय र साथ चाहिएको थियो।

    जब म घर फर्किन्थे तव म केवल एउटा शारीरिक उपस्थितिमा मात्र हुन्थे।मेरा सोच र मन त कतै मञ्चमै वा बहसकै दुनियामा अल्झिरहेका हुन्थे। मैले परिवारलाई कहिल्यै राम्रोसँग व्यवस्थापन गर्न सकिन। उनिहरूको नजरमा म एक जिम्मेवार अभिभावक  भए पनि घरमा पाहुनाको रूपमा आएको एक विचलित मानिस झै भए। आज जब म यो ओछ्यानमा पूर्ण रूपमा असहाय भएर पल्टिएको छु तब मेरा आफ्नै परिवारका सदस्यहरू मेरो वरिपरी त छन् तर हाम्रो बीचमा भावनाको एउटा अनन्त खाडल बनिसकेको छ।

    अध्याय -९

    अधुरा रहरहरू: भ्रमण र जीवनका अनुभव।

    मानव जीवन एउटा सुन्दर पुस्तक जस्तै हो जसमा विभिन्न देशहरूका दृश्य, विभिन्न संस्कृतिहरूको सुगन्ध र प्रकृति सँग साट्ने अनुभूतिहरूको अध्याय हुनुपर्छ। तर मेरो यो पुस्तकको विचैका पानाहरू पूर्ण रूपमा कोरा र पाण्डुलिपि जस्तै अधुरा रहिदिए।

    मलाई पहाडका अग्ला टाकुराहरूमा पुग्ने रहर थियो, समुन्द्रका छालहरूसँग खेल्ने रहर थियो, देश-विदेश घुमेर यो ब्रहमाण्डका अनगिन्ती रङ्गहरू अनुभव गर्ने तिव्र इच्छा थियो। तर मेरा ति रहरहरू सधै पहिले काम अनि मात्र पछि रमाइलो भन्ने बहानामा थाती रहिरहे।

    म सोच्थेकी पहिले समाजको परिवर्तन तथा रूपान्तरको काम सकियोस् अनि म ढुक्क भएर  परिवारका सारा सपना बोकेर स्वतन्त्र पंछी झै घुम्न निस्कन्छु ।तर त्यो काम कहिल्यै सकिएन। एउटा मोर्चा जितेपछि अर्को मोर्चा खडा हुन्थ्यो, एउटा समस्या हल गरेपछि अर्को सङ्कट आइपुग्थ्यो। यसरी नै मेरो जीवनका ऊर्जावान् वर्षहरू बित्दै गए र परिवारका सुख खुसी र भ्रमणका ती योजनाहरू कागजी सपनामै सिमित भए।

    आज जब मेरा यी खुट्टाले ओछ्यान छाड्न सक्दैनन् तब संसार घुम्ने ति रहरहरू मनभरी काँडा बनेर बिझाउछन्। जीवन त बाहिर कति विशाल र सुन्दर थियो।तर म भने एउटै कोठाको चार किल्लाभित्र आफैले कोरेको घेराभित्र कैद भएर जीवन बिताउन बाध्य भए।

    अध्याय -१०

    रिल्याक्स जिन्दगी: एक मृगतृष्णा।

    मानिसले जीवनमा कडा परिश्रम गर्छ ताकि एकदिन उसले आरामको, तनावमुक्त र रिल्याक्स जिन्दगी बिताउन पाओस्। मेरो मनमा पनि सधै एउटै सपना हुन्थ्योकी सुन्दर समाजको निर्माण गरिसके पछि जीवनको उत्तर्रार्ध वा बुढेसकालमा कुनै तनाव बिना आरामसँग एउटा कुर्सिमा बसेर चिया पिउदै जीवनका दिनहरू बिताउनेछु; साथी संगतिहरू संग सिद्वांत,विचार र जीवनका कुराहरूले समय व्यतित हुनेछ ।

    तर त्यो रिल्याक्स जिन्दगी मेरा लागि मरुभूमिको मृगतृष्णा जस्तै साबित भयो। जति जति म दौडिन थाले त्यति नै रिल्याक्सको त्यो परिधि पनि त्यति त्यति टाढिदै गयो। मेरो जीवनमा कहिल्यै फुल स्टप भन्ने शब्द नै आएन। काम, तनाव, जीवनको सङ्घर्ष र जिम्मेवारीहरूको चक्रव्यूहमा म यति नराम्ररी फसे कि एक सेकेन्डका लागि पनि चैनको सास फेर्न पाइन। समाज बदल्न हिडेको मान्छे सामाजिक रिल्याक्स जिन्दगी खोज्दा खोज्दै मैले आफ्नो स्वास्थ्य गुमाए,मानसिक शान्ति गुमाए र अन्ततः हिडडुल गर्ने क्षमता पनि गुमाए आज म पूर्ण रूपमा रिल्याक्स छु किनभने अब म चाहदा पनि हिड्न सक्दिन र कतै दौडिन सक्दिन! तर यो आराम त्यो आराम होइन जसको मैले सपना देखेको थिए। यो त शरीरले हार मानेर थला परेको बन्धनयुक्त आराम हो जसको मूल्य मैले आफ्नो सिङ्गो जीवन तिरेर चुकाएको छु।

    अध्याय -११

    आदर्शको पतन र समाजको कठोर अनुहार।

    जसको सेवामा मैले मेरो जवानी अर्पण गरे,जसलाई बदल्ने हुटहुटीमा मैले आफ्नो परिवार र व्यक्तिगत सुखलाई तिलाञ्जली दिए।अन्त्यमा त्यहि समाजको वास्तविक र कठोर अनुहार मेरा सामुन्ने उदाङ्गो भयो।

    मलाई लाग्थ्योकी समाज न्यायप्रेमी हुन्छ, इमान्दारिताको कदर गर्छ र त्यागको सम्मान गर्छ। तर वास्तविकता निकै निर्मम रहेछ। जबसम्म तपाई काम दिन सक्नुहुन्छ, जबसम्म तपाईं उनीहरूको पक्षमा बोल्न सक्नुहुन्छ तबसम्म तपाई महान हुनुहुन्छ। तर जब तपाई कमजोर हुनुहुन्छ जब तपाई थला पर्नुहुन्छ तब यहि समाजले तपाईलाई एक क्षणमा बिर्सिदिदो रहेछ।

    मैले जसलाई परिवर्तन गर्न खोजेको थिए त्यो समाज उस्तै रह्यो।बरु म चाहि त्यो समाजको चक्रमा पिधेर मैलो र काम नलाग्ने दाना जस्तै भए। मेरा आदर्शहरू, मेरा सिद्धान्तहरू र मेरा त्यागहरू केवल मेरा लागि आत्मघाती हतियार साबित भए। समाजको यो स्वार्थी र अनुहारहिन रूप देखेर मनमा जुन पिडा हुन्छ त्यसलाई कुनै शब्दले बयान गर्न सक्दैन। मैले जसलाई आफ्नो सर्वस्व ठाने उसले त मलाई कहिल्यै चिनेकै रहेनछ।

    अध्याय -१२

    शरीरले हार मानेको दिन (थला परेको अवस्था)

    एक दिन यस्तो आयो जब मेरा ति अट्टहास गर्ने खुट्टाहरूले मेरो शरीरको भार बोक्न अस्वीकार गरे। निरन्तरको मानसिक तनाव, अनगिन्ती दौडधुप, खानपानको अनियमितता र शरीर माथि गरिएको अत्याचारको हिसाब किताब चुक्ता गर्ने बेला आइसकेको थियो।

    डाक्टर कहाँ पुग्दा थाहा भयो कि मैले मेरो शरीरलाई धेरै नै अपहेलना गरिसकेको छु। मेरो स्नायु प्रणाली, मेरा मांसपेशिहरू र मेरा अङ्गहरूले काम गर्न छोड्दै थिए। त्यो दिन मेरो जीवनको सबैभन्दा कालो दिन थियो जुन दिन म मञ्चबाट ओर्लेर सिधै यो ओछ्यानमा आए र कहिल्यै उठ्न सकिन।

    हिजो जसले हजारौ मानिसलाई दिशा निर्देश गर्थ्यो,आज त्यो मानिस आफ्नै शरीरको एउटा कुनाबाट अर्को कुना सम्म सर्न पनि अरूको सहायता माग्न विवश भयो। मेरो त्यो गर्व, मेरो त्यो अहम भूमिका र मेरा ती ठुला-ठुला महत्त्वाकांक्षा पल भरमै यो ओछ्यानको सिरानीमुनि दबे। शरीरले हार मानेको त्यो क्षण मेरो जीवनको सबैभन्दा ठुलो पराजय थियो जसले मलाई पूर्ण रूपमा तोडिदियो।

    अध्याय -१३

    निद्राको औषधि र रातका छटपटीहरू।

    शारीरिक असहायता भन्दा पनि भयानक पिडा त तब सुरु हुन्छ जब रात पर्छ। चारैतिर सन्नाटा छाउछ  र मेरा आँखाहरू बन्द हुदैनन्। विगतका ति तमाम पश्चात्तापहरू, छुटेका अवसरहरू, परिवार प्रतिको बेवास्ता र अधुरा सपनाहरूको एक लामो चलचित्र मेरा आँखा सामु नाचिरहन्छ।

    प्राकृतिक रूपमा आउने त्यो मीठो निद्रा मबाट सधैका लागि खोसिएको छ। अब मेरा लागि रातहरू आराम गर्ने होइन, छटपटिने, रुने र मन्थन गर्ने समय बनेका छन्। जबसम्म म डाक्टरले दिएको निद्राको कडा औषधि खादिन तबसम्म मेरा आँखाहरूमा अन्धकार त छाउदैन।

    त्यो कृत्रिम निद्रा पनि कस्तो हुन्छ भने निदाए जस्तो मात्र हुन्छ।तर मन भने सधै सचेत र अशान्त रहन्छ। औषधि खाएर बेहोश जस्तै भएर सुत्नुपर्ने यो बाध्यताले मलाई सम्झाउछ कि मैले जीवनमा कति ठुलो मूल्य चुकाएको छु। जसले जीवनभर दुनियालाई सही बाटो देखाउने दाबी गर्यो, आज उसैले एक पल्क शान्तिको निद्रा पाउन पनि रसायनको सहारा लिनुपरेको छ।

    अध्याय -१४ ओछ्यानको चार भित्ता र जीवनको समीक्षा।

    अहिले मेरो संसार केवल यो ओछ्यान र कोठाका चार वटा भित्ताहरूमा सीमित छ। झ्यालको सानो प्वालबाट आउने घामको किरण र चराहरूको चिरबिर आवाज नै मेरा बाहिरी साथी हुन्। यो एक्लोपनमा बसेर जब म मेरो जीवनको लेखाजोखा गर्छु तब एउटा कठोर सत्य बाहिर आउछ।

    मैले के पाए? केही वाहवाही, केही तालीहरू र एउटा अधुरो नाम। मैले के गुमाए? मेरा साथीहरू, मेरो परिवारको साथ, मेरो स्वास्थ्य, मेरो आनन्द र मेरो सिङ्गो जिन्दगी।

    यो जीवनको समीक्षा गर्दा आँसु बाहेक हातमा केही पनि बाँकी छैन। मैले जुन कुरालाई आफ्नो जीवनको लक्ष्य ठाने त्यो केवल एउटा भ्रमको महल रहेछ। वास्तविक जीवन त ती साना खुसीहरूमा थियो जुन मैले बाटोमै छोडेर आए। यदि मलाई घडीको सुई पछाडि फर्काउने अवसर मिल्थ्यो भने म कहिल्यै मञ्चमा उभिने छैन र म समाज बदल्न जाने छैन।म केवल मेरा साथीहरू सँग रमाउनेछु, मेरी पत्नी र छोराछोरीको काखमा समय बिताउनेछु र यो जीवनलाई सरलतापूर्वक भरपुर बाँच्नेछु। तर समयको सूर्यास्थ क्षितिजपारी पुगि सकेकोछ।

    अध्याय -१५

    जिन्दगी अझै रित्तिएको छैन (अन्तिम आत्मबोध)

    तर के अब पछुताएर मात्रै जिन्दगी सकिन्छ र?

    ओछ्यानको यो एकान्तमा बस्दा बस्दा मलाई एउटा नयाँ बोध भएको छकी जति नै पीडा भए पनि,जति नै ढिलो भए पनि म श्वास रहुन्जेल जिन्दगी पूर्ण रूपमा रित्तिएको हुदैन।

    मेरा खुट्टा चल्दैनन् होला, म मञ्चमा गएर भाषण दिन सक्दिन होला।तर मेरो विचार अझै जीवित छ। मेरा यी अनुभवहरू, मेरा यी गल्तीहरू र मेरा यी पश्चात्तापहरू नै मेरा सबैभन्दा ठुला शिक्षक बनेका छन्। मैले जीवनलाई राम्रोसँग बाँच्न पाइन होला।तर जीवन के हो भन्ने पाठ त मज्जाले सिकेको छु।

    अब मेरा बाँकी रहेका दिनहरू कुनै ठुलो क्रान्ति गर्नका लागि होइनन्, केवल आफ्ना भित्रका घाउहरूमा मलम लगाउनका लागि हुन्। परिवारलाई ढिलो गरी भए पनि बुझ्ने प्रयास गर्नका लागि हुन् र यो ओछ्यानबाटै आफ्ना प्रियजनहरूलाई सम्झदै शान्तिको श्वास फेर्नका लागि हुन्। जीवनले मलाई धेरै कुरा खोस्यो तर अन्त्यमा मलाई एउटा गहिरो सत्य सिकायोकी जीवन देखाउनका लागि होइन, महसुस गर्नका लागि हो।

स्वास्थ्य

  • ‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ के हो र कसरी चिन्ने ?

    बाहिरबाट हँसिलो, खुसी र सक्रिय देखिने व्यक्ति भित्रभित्रै गहिरो मानसिक तनाव र निराशासँग जुधिरहेको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थालाई सामान्यतया ‘स्माइलिङ डिप्रेसन’ भनिन्छ। यो छुट्टै आधिकारिक मानसिक रोगको निदान नभए पनि डिप्रेसनका लक्षण लुकाएर सामान्य जीवन बिताइरहेका व्यक्तिको अवस्था बुझाउन यो शब्द प्रयोग गरिन्छ।

     

    केम्ब्रिज विश्वविद्यालयकी मानसिक स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ता डा. ओलिभिया रेमेसका अनुसार बाहिर खुसी देखिए पनि भित्रभित्रै निराश र उदास महसुस गर्नु यसको मुख्य विशेषता हो। यस्तो समस्या भएका व्यक्ति काममा उत्कृष्ट हुन सक्छन्, सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुन सक्छन् र अरूसँग हाँसिखुसी व्यवहार गर्न सक्छन्। तर उनीहरूभित्र गहिरो दुःख, शून्यता र निराशा लुकेको हुन सक्छ।

    विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार डिप्रेसनले विश्वभर करोडौँ मानिसलाई प्रभावित पारेको छ। डिप्रेसन भएका सबै व्यक्ति एउटै प्रकारको व्यवहार देखाउँदैनन्। कतिपयले आफ्ना भावना लुकाएर सामान्य देखिने प्रयास गर्छन्। यसलाई ‘मास्किङ’ वा ‘क्यामफ्लाजिङ’ भनिन्छ।

    मानिसले किन लुकाउँछन् डिप्रेसन ?

    आफू कमजोर देखिने डर, अरूलाई बोझ बन्ने चिन्ता, सामाजिक तथा पारिवारिक अपेक्षा र काम वा सम्बन्धमा नकारात्मक असर पर्ने डरले मानिसहरूले मानसिक समस्या लुकाउन सक्छन्। पूर्णतावादी स्वभाव भएका व्यक्तिले आफूले सबै कुरा राम्रोसँग गर्नुपर्छ भन्ने अपेक्षाका कारण पनि आफ्नो पीडा व्यक्त नगर्न सक्छन्। कतिपयलाई आफू डिप्रेसनमा रहेको जानकारीसमेत हुँदैन।

    डिप्रेसनका सात लुकेका सङ्केत

    1. रुचि र आनन्द हराउनु: साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने, मनपर्ने कार्यक्रम हेर्ने वा व्यायाम गर्नेजस्ता गतिविधि बोझ लाग्नु।

    2. हातखुट्टा भारी हुनु: सामान्य दैनिक काम गर्नसमेत असामान्य रूपमा धेरै प्रयास गर्नुपर्ने महसुस हुनु।

    3. योजना बारम्बार रद्द गर्नु: अरूका अगाडि सामान्य देखिए पनि एक्लै हुँदा मनस्थिति खस्किएर भेटघाटबाट टाढिनु।

    4. धेरै सुत्दा पनि थकान हुनु: पर्याप्त निद्रापछि पनि शारीरिक तथा मानसिक रूपमा थकित र शिथिल महसुस हुनु।

    5. आलोचना वा अस्वीकृतिप्रति संवेदनशील हुनु: सामान्य टिप्पणी वा कसैले योजना रद्द गर्दा पनि अत्यधिक दुःख लाग्नु।

    6. सधैँ रमाइलो वा सहयोगी देखिनु: आफ्ना समस्या लुकाउन अत्यधिक सामाजिक बन्नु, काममा डुब्नु वा अरूलाई सहयोग गर्न आफ्नै सीमाभन्दा बढी प्रयास गर्नु।

    7. नकारात्मक सोच बढ्नु: आफूलाई मूल्यहीन ठान्नु, आत्मविश्वास गुमाउनु र निरन्तर आत्मआलोचना गर्नु।

    कसरी सहयोग लिने ?

    डिप्रेसनका लक्षण लामो समयसम्म बेवास्ता गर्दा समस्या गम्भीर बन्न सक्छ र आत्महत्याको जोखिमसमेत बढ्न सक्छ। त्यसैले बाहिरबाट सामान्य देखिएकै आधारमा कसैको मानसिक अवस्था राम्रो छ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।

    मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या अनुभव गरिरहेका व्यक्तिले विश्वासिलो साथी, परिवारका सदस्य वा स्वास्थ्यकर्मीसँग आफ्ना भावना साझा गर्नु उपयोगी हुन्छ। आवश्यकताअनुसार मनोपरामर्श, औषधि तथा सामाजिक सहयोग प्रभावकारी हुन सक्छन्।

    मुख्य कुरा, मुस्कुराइरहेको व्यक्तिभित्र पनि गहिरो पीडा लुकेको हुन सक्छ। त्यसैले अरूको व्यवहार मात्र होइन, उनीहरूको भावना बुझ्ने प्रयास गरौँ। समस्या लुकाउन बाध्य पार्ने होइन, खुलेर बोल्न सक्ने वातावरण बनाउनु मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको हाम्रो साझा जिम्मेवारी हो। बिबिसी नेपाली सेवाको सहयोगमा ।

आहा विचार

आहा कुराकानी

खेलकुद

  • बुद्धिराज स्मृति कपमा विशाल र शिखरको जोडि बिजेता

    दोस्रो बुद्धिराज स्मृती कप खुला पुरुष डबल ब्याडमिन्टन प्रतियोगितामा २४ टिमको प्रतिष्प्रधा विच विशाल विष्ट र शिखर केसीको टिम विजयी भएको छ । रुकुम पश्चिमको मुसिकाकोट नगरपालिका वडा नम्बर ५ सेरिगाउँमा आयोजना गरिएको प्रतियोगिता मंगलबार सकिएको हो । विजेताले २५ हजार रुपैयाँको साथमा कप, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको छन ।

    उपविजेता बनेको कमल पुन र कुष्ण राणाको टिमले टिमले नगद १८ हजारको साथमा कप, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्दा सान्तवना भएको दुई टिम, जिवन पुन र सोनाम ओली तथा जनक खड्का र सञ्जय वस्नेतको टिमले समान ८÷८ हजार रुपैयाँको साथमा कप, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गरको आयोजक मुसिकोट युवा क्लवले जानकारी दिएको छ । स्वर्गीय बुद्धिराज शर्माको सम्झनामा उहाँका छोरा महेन्द्र, दिनेश र अशोक तथा गौतम परिवारको समन्वयमा मुसिकोट युवा क्लव मुसिकोट ५ सेरिगाउँले प्रतियोगिता आयोजना गरेको हो । छोरा महेन्द्र शर्माका अनुसार गत वर्षदेखि बुद्धिराज स्मृती कपको सुरुवात गरिएको थियो ।

    आगामी वर्षहरुमा खेल मैदानलाई थप व्यवस्थित गरेर प्रतियोगितालाई संचालन गर्ने गरी तयारी गरिरहेको उहाँको भनाई थियो । कार्यक्रममा मुसिकोट नगरपालिकाका पूर्व प्रमुख देविलाल गौतम, मुसिकोट नगरपालिका वडा नम्बर ५ का वडा अध्यक्ष समिरजङ मल्ल र नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता तथा समाजसेवी बुद्धिप्रसाद शर्मा लगायतको सहभागीता रहेको थियो ।

आर्थिक

  • युट्युबको मनिटाइजेसन नियममा ठूलो फेरबदल

    मेगराज खड्का

    विश्वकै लोकप्रिय भिडियो साझेदारी मञ्च युट्युबले सामग्री निर्माता तथा आफ्नो साझेदार कार्यक्रममा आबद्ध व्यक्तिका लागि लागू हुने आम्दानीसम्बन्धी नियममा महत्वपूर्ण परिवर्तन गरेको छ । नयाँ व्यवस्थाअनुसार युट्युबको साझेदार कार्यक्रममा आबद्ध सामग्री निर्माताले २०८३ माघ १७ गतेभित्र नयाँ सर्त स्वीकार गर्नुपर्ने भएको छ ।
    युट्युबले आफ्ना सामग्री निर्मातालाई पठाएको सूचनामार्फत लामो भिडियो, प्रत्यक्ष प्रसारण तथा छोटा भिडियोबाट हुने आम्दानीसँग सम्बन्धित नयाँ सर्तहरू स्वीकार गर्न आग्रह गरेको हो । तोकिएको समयभित्र नयाँ सर्त स्वीकार नगरे आम्दानीमा अवरोध आउन सक्ने युट्युबले जनाएको छ ।

    नयाँ व्यवस्थाअनुसार लामो भिडियो तथा प्रत्यक्ष प्रसारणमा देखाइने विज्ञापन र युट्युबको सशुल्क सेवा प्रयोग गर्ने दर्शकबाट प्राप्त हुने आम्दानीमा सहभागी हुन सम्बन्धित सर्त स्वीकार गर्नुपर्नेछ । त्यसैगरी छोटा भिडियोमा देखाइने विज्ञापन तथा सशुल्क सेवाबाट प्राप्त हुने आम्दानीका लागि पनि छुट्टै सर्त स्वीकार गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
    युट्युबले पछिल्लो परिवर्तन सामग्री सिर्जना तथा डिजिटल बजारमा आएको परिवर्तनअनुसार गरिएको जनाएको छ । कम्पनीका अनुसार नयाँ नियमले सामग्री निर्मातामा गरिँदै आएको कुल लगानी घटाउने छैन । बरुसन् २०२७ मा सन् २०२६ को तुलनामा अझ बढी रकम सामग्री निर्मातालाई भुक्तानी गर्ने अपेक्षा गरिएको युट्युबको भनाइ छ ।

    छोटा भिडियोमा नयाँ मापदण्ड

    युट्युबले छोटा भिडियोबाट हुने आम्दानीको संरचनामा पनि महत्वपूर्ण परिवर्तन गरेको छ । नयाँ व्यवस्थाअनुसार छोटा भिडियोको सिर्जनाकर्ता कोषबाट मासिक आम्दानीमा सहभागी हुन ९० दिनमा एक करोड योग्य दृश्य पूरा गर्नुपर्नेछ ।
    यसका अतिरिक्त युट्युबले नियमित रूपमा छोटा भिडियो उत्पादन गर्ने सामग्री निर्मातालाई प्रोत्साहन गर्न नयाँ बोनस कार्यक्रमसमेत ल्याउने तयारी गरेको छ । साझेदार कार्यक्रममा आबद्ध योग्य सामग्री निर्मातालाई छोटा भिडियो उत्पादनको निरन्तरताका आधारमा बोनस कार्यक्रममा सहभागी हुन निमन्त्रणा आउन सक्ने बताइएको छ ।
    यसका लागि कुनै महिनामा छोटा भिडियोको सिर्जनाकर्ता कोषबाट आम्दानी प्राप्त गर्न आवश्यक दृश्य पूरा नगरेका सामग्री निर्माताले समेत बोनस कार्यक्रममार्फत आम्दानीको अवसर पाउन सक्नेछन् ।

    नयाँलाई प्रवेश झन् कठिन
    युट्युबले साझेदार कार्यक्रममा नयाँ सामग्री निर्माता प्रवेश गर्न आवश्यक मापदण्डसमेत बढाएको छ । अब विज्ञापन तथा युट्युबको सशुल्क सेवाबाट आम्दानीमा सहभागी हुन नयाँ सामग्री निर्माताले ८ हजार घण्टा दर्शक समय वा ९० दिनमा दुई करोड छोटा भिडियो दृश्य पूरा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । यद्यपि हालैदेखि साझेदार कार्यक्रममा आबद्ध भइसकेका सामग्री निर्मातालाई नयाँ प्रवेश मापदण्डले असर नगर्ने युट्युबले स्पष्ट पारेको छ । उनीहरूले पुनः उक्त लक्ष्य पूरा गर्नुपर्ने छैन ।

    निष्क्रिय च्यानललाई केही सहजता
    युट्युबले लामो समयसम्म निष्क्रिय रहने च्यानलका सम्बन्धमा भने केही सहज व्यवस्था गरेको छ । साझेदार कार्यक्रममा आबद्ध भएर लामो समयसम्म सक्रिय नरहने च्यानलका लागि लागू हुने कार्यसम्पादनसम्बन्धी मापदण्ड घटाइने तथा कार्यक्रमबाट हटाउनुअघि दिइने अतिरिक्त समय बढाइने भएको छ । त्यस्तै, लक्षित छोटा भिडियो विज्ञापनबाट प्रत्यक्ष आम्दानी गर्ने व्यवस्था र दर्शकबाट प्राप्त आर्थिक सहयोगसम्बन्धी सम्झौतालाई नयाँ सर्तअनुसार एकरूप बनाउनेलगायतका परिवर्तन पनि गरिएको छ । दर्शकबाट प्राप्त आर्थिक सहयोगमा सामग्री निर्माता र युट्युबबीच हुने आम्दानी बाँडफाँटको दरमा भने परिवर्तन नगरिएको युट्युबले जनाएको छ ।

    युट्युबको पछिल्लो निर्णयले नयाँ सामग्री निर्माताका लागि आम्दानीको बाटो केही चुनौतीपूर्ण बनाएको भए पनि नियमित र मौलिक सामग्री उत्पादन गर्ने पुराना सामग्री निर्मातालाई भने निरन्तरताको अवसर कायमै राखेको देखिन्छ । विशेषगरी नेपालमा छोटा भिडियोमार्फत आम्दानी गरिरहेका सामग्री निर्माताका लागि नयाँ दृश्य सीमा र बोनससम्बन्धी व्यवस्था महत्वपूर्ण बन्ने देखिएको छ ।

भिडियो / मनोरञ्जन