कोरोनासंगै उब्जिएका सवालहरु र समाधानको बाटो

आहा सञ्चार |

भीम बुढाथोकी गत वर्ष डिसेम्बर ३१ मा चीनको वुहान शहरबाट शुरू भएको कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) विश्वव्यापी महामारीको रुपमा फैलिएको एक वर्ष पुगिसकेकोछ । कÞोरोना भाईरसका कारण विश्व जगतमा लाखौको मृत्यु भएको छ भने कराडौ

म्यानमारमा भएको दमनप्रति लेखक तथा पत्रकार केन्द्रको विरोध

आहा सञ्चार |

म्यानमार जनताप्रति बढ्दै गएको भीषण सैनिक तथा नरसंहारकारी दमनप्रति विश्वभर क्रियाशील अधिकारकर्मीहरुले विरोध जनाएका छन । क्रान्तिकारी लेखक तथा पत्रकारहरुको छाता संगठन अन्तर्राष्ट्रिय लेखक तथा पत्रकार

अवको शिक्षा नीति र प्रविधिमय सिकाई

आहा सञ्चार |

भीमबहादुर बुढाथोकी अहिले देश संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रत्मक राज्य प्रणालीमा छ । हरेक मूलुकको विकासको गति त्यस देशको शिक्षा नीति कस्तो खालको छ त्यसमा निर्भर गर्दछ । कुनै पनिदेशको भूगोल, हावापानी, सामाजिक,

राजनीति

कला/साहित्य

  • भाग्यको बक्ररेखा (नाटक)

    एक्कबहादुर केसी
    भाग ४ । समयको अनवरत बहाव संगै यो चराचर जगतमा अनेक खाले तमासा देख्न पाईन्छ । जीवन मात्र सक्नु प¥यो । कुनै दिन फट्को छोडिछोडि हाँसेको मान्छेलाई समयले कुनै दिन उसलाई भक्कानिएर रुदै गरेको पनि देख्न सकिन्छ । यसरी रुनु हाँस्नुको कुनै ठेखान रहन्न । लखपति कुनै दिन खगपति भैदिन्छ, खगपति कुनै दिन लखपति भैदिन्छ । यो जीन्दगी नै मानौ क्षितिजको जुन र बादल झै लुकामारी खेलेजस्तो लाग्दछ ।

    बुकिडाँडा अगाडि पट्टीको त्यो खरेखपाँखो तेस्रोबाटो अनी त्यहिनेरै रहेको लाखुरी बिसाउनी अर्थात चौतारोमा आज यतिबेला सिबु र उसकी फुबु भविसरा सितल छहारीमा बिश्राम लिईरहेका छन । शिबुको उमेर पनि यतिबेला १५ बर्षमा चल्दै गरेको र भविसरा भने उमेरले बुढ्यौली तर्फ ढल्दै गरेको अवस्था छ । शिबुलाई हेर्छे भविसराले, अनी अतित तीरको त्यो घटना सम्झिन्छे जहाँ १५ औै बसन्त गुज्रिसकेका छन । आजको दिन सम्म लत्रिदै आउँदा त्यो चौतारो, त्यो ढुंगाको कोचेप्रो चाँहि अहिले तक कुनै फेरबदल हुन चाहेको छैन । फेरीएको छ भने बरु आफ्नै कालो कपाल सेतै फुलेर झकाझुर परेको छ । र ढुंगाको कोचेब्रोबाट झिकि उद्धार गरिएको मुसाको चल्लो जस्तो अर्थात त्यो भाई भवते कुँवरको छोरो भदा (शिबु) यतिबेल भर्भरे जवानीको रंग भरिदै आईराखेको पाईन्छ । हो त्यसैले होला भविसरालाई अनायासै हाँसो उठ्दछ अर्थात विना प्रशंग उ हाँस्छे ।
    शिबु ः – फुबु ! किन हाँस्नु भाको ?
    भविसरा ः –किन हाँसे ! किन हाँसे !!
    शिबु ः– भन्नुहोस न फुबु, के मन कुरा खेलाउनु भयो र तपाईलाई हाँसो उठ्यो । म पनि हाँसोमा हाँसो गासि लागुन !

    शिबु साँख स्कुलमा पर्दथ्यो । आव शुक्रबार परेकोले र फुबुको केहि कुम्लो कथरो समेत बोकि ल्याउनु परेकोले दुई फुबु भदाको आज यो बाटो संगै भएर हिड्ने साइत (संयोग) जुट्न पुगेको थियो । साथै घरमा सौतेनी आमाको रात दिनको टोगोसो सहन नसकी फुबुकै घरमा बस्ने गर्दथ्यो शिबु । अनी कहिलेबाँहि उसको बाबु भगते कुँवरले शिबुको निम्ती खर्चपानी भनेर आफ्नो दिदि भविसरालाई मद्धत पनि गरिराखेको थियो ।
    भविसरा ः – शिबु ! त अहिले १५ बर्षको भइस होईन र ?
    शिबु ः– हो, फुबु १५ बर्षमा लागेको छु ।
    भविसरा ः –तेरो बाबु कोहो ?
    शिबु ः –तपाईकै भाई नी भगते कुवँर
    भविसरा ः– अनी आमा नी !
    शिबु ः बुदी
    भविसरा ः त जन्मिएको कहाँ हो ?
    शिबु ः मामाघरमा नी बुकिडाँडा । तर आमा पोईल हिडेकीले बाजे बज्यै र मामाहरु संगै बसेर हुर्किए, पछि बाजेले बाबाको घरमा पु¥याए तर सौता आमाको निरन्तरको गालि गल्जौज एबम कुटाईले खपि नसक्नु भए, तपाईको घरमै बस्न थालेको त हो !
    भविसरा ः मेहनत गरि पढ, ठुलो मान्छे भइस है ! किनभने बिद्याले नै मान्छेको त्यस्रो आँखा खुल्दछ ।
    शिबु ः पढाईमा म कमजोर छैन ।
    भविसरा ः ठिक छ, तेरो पढाईले तेरो बाबा लगायत हामी सबै सन्तोष छौं हुने बिरुवाको चिल्लो पात ।
    यसरी भविसराले आफुलाई लागेको हाँसोको तात्पर्यतालाई टालटुल पार्ने उदेश्यले कुरोकानी अन्तै तिर मोड्ने हर्कद गर्दै थिई । तर शिबुलाई चाँहि खुल्दुलि लागेको नै थियो की के कारणले फुबु हाँसेकी हुन ?
    शिबु ः भन्नुहोस न फुबु किन हाँस्नु भयो मलाई देखि ?
    भविसरा ः हेर ! बाबु तलाई म आज सत्य साँचो कुरा सुनाउछु । बिश्वास गर कि त जन्मिएको थलो यहि बिसाउनो हो, जति बेला त जन्मिदै गरिराखेको थिईस् त्यतिखेर म उ त्यो पारीको पाखा जहाँ ऐसेलु बुटो समेत अझै पनि छ त्यहि लुकेर तेरो आमा बुदिको एक एक क्रियाकलाप हेरिराखेको थिए ।
    शिबु ः अनी !
    भविसरा ः भन्दैछु सुन ! बुदी सुत्केरी ब्यथालो छटपटि राखेको थिई केहि बेरको छटपछि पछि उसले तलाई जन्माई हाली त्यो पनि देखे, बच्चा जन्मेपछि आमाले बच्चाको स्याहार सुहार गर्नुको साटो उ त्यो ढुंगाको कोचेब्रोमा तँलाई घुसारेर बाहिरबाट सुकेका झार कसिंगरले छोपछाप पारेर गोरु लखेट्दै आफ्नो बाबु आमाको घर तिर कुलेलम ठोकी । म फेरी उताबाट दौड्दै आएर त्यो प्वालबाट तलाई निकालि अनी उसैका पछि पछि लागेर आमा बुदीको पोल्टोमा तँलाई सौपिदिए ।
    भविसराले यो भन्दै गर्दा शिबुले गहिरिएर फुबु तर्फ हेरि राख्यो । सायद यसलाई लाग्यो होला यीनि नै मेरो भगवान हुन । बाँकी अर्को अंकमा ।

स्वास्थ्य

  • नेपालमा आर्युवेद चिकित्सा पद्धति र महत्व

    ठानबहादुर केसी

    परिचय
    आर्युबेद परापूर्वकाल देखि नै चलिआएको सबैभन्दा पुरानो चिकित्सा पद्धति हो । यसको आफ्नै बिशेष मौलिकता हुनका साथै आफैमा पूर्ण स्वच्छ, निर्विकारी एमब बैद्धिक छ । स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने बिभिन्न प्राकृतिक बनस्पति बोट बिरुवा जडिबुटि खनिज पदार्थ आदिबाट औषधी निर्माण गरि सुरक्षित दीर्घकालसम्म असर नभएको एबम रोगलाई स्थायी रुपमा नष्ठ गर्ने चिकित्सा पद्धति हो ।
    आर्युबेदको उदेश्य ः
    ‘स्वस्थ्यस्य स्वास्थ्य रक्षणम, आनुरस्य विकार प्रद्धमनं. च’
    स्वस्थ्य ब्यक्तिको स्वास्थ्य रक्षा गर्नु तथा रोग लाग्नु नदिनु हो । आयुको बृद्धि गर्नु र रोग लागेको अवस्थामा रोगको निवारण गर्नु आर्युबेदको प्रयोजक उदेश्य हो ।
    हाम्रो देश नेपालमा आर्युबेदको परापूर्वकाल देखि प्रचलनमा आएपनि तदअनुरुप विकास हुन सकेको छैन । सिंहदरबार बैद्यखाना दक्षिण एसियाको सबैभन्दा पुरानो औषधी उत्पादन गर्ने संस्था हो । हाल नेपाल सरकारको स्वामित्वमा केन्द्रीय नरदेवि आयुर्बेद चिकित्सालय तथा प्रदेशिक स्तरमा प्रादेशिक चिकित्सालय दाङ सञ्चालित छन । प्रत्येक जिल्लामा जिल्ला आर्युबेद स्वास्थ्य केन्द्र स्थापना भई सञ्चालनमा छन भने स्थानीय स्तरमा आर्युबेद औषधालय ३ सय ६९ वटा स्थापना भैसकेको छन ।
    आर्युबेद सेवाको आवश्यकता किन ?
    रोगी ब्यक्तिले रोगबाट मुक्त रहन र विरामीले स्वास्थ्य रक्षाको लागि आर्युबेद चिकित्सा पद्धतिको आवश्यकता छ र भविश्यमा ल्याउने विभिन्न समस्याबाट बच्न दिर्घकालसम्म निरोगी र स्वास्थ्य रहन आर्युबेद चिकित्सा आवशयक छ ।
    १, बढ्दो आधुनिकिकरणबाट मानव जीवनको शारीरिक मानसिक सामाजिक पक्षमा आईपरेका खराब असरबाट बच्न जीवनलाई आनन्दमय बनाउन प्राकृतिक औषधी, योग र प्रणायामबाट शाररिक मानसिक सामाजिक सन्तुलन कायम गर्न र शरिरमा स्थितरता प्रदान गर्न पनि यसको आवश्यकता छ ।
    २, आर्थिक विकासको विशाल स्रोत रहेको जडिबुटि खेती तथा संकलन गरि स्थानीय स्तरमा आयआर्जन बढाउन
    ३, शाररिक मानसिक तथा सामाजिक सबै पक्षमा सकारात्मक स्वस्थ्य उपलब्धता गर्नका लागि आर्युबेदको विकल्प आजको युगमा छैन ।
    ४, घरमा नै सामान्य रोगहरुको शुरुमा जडिबुटिबाट घरेलु उपचार गरि स्वस्थ्य रहन ।
    ५, मानसिक परिवर्तित जीवनशैलीमा आएका खानपिनको तरिका रहन सहन भेषभुषा आचरणबाट आउने खराव प्रभावबाट बची स्वस्थ्य हितकर जीवन जीउन ।
    ६, के खाने कस्तो खाने, खानपिनको तरिका, भेषभुषा रहन सहनबाट आउने खराव प्रभावबाट बच्न आर्युबेदको टट्कारो आवश्यकता छ ।
    ७, ज्ञानको अभावमा स्थानीय स्तरमा खेर गैरहेको लाखौं मुख्यको जडिबुटिको संरक्षण, सदुपयोग गरि आर्थिक आम्दानी बढाउन
    ८, जडिबुटि खेती, संकलन, केन्द्र प्रशोधन केन्द्र औषधी निर्माण उद्योग स्थापना गरि राज्यको आर्थिक स्रोत बृद्धि गर्न सहयोग पु¥याउन ।
    नेपालमा पाईने जडिबुटिहरु ।
    ज्वानो, लसून, बेल, जिरा, बोझो, खयर, असुरी, अमला, हर्रो बर्रो, कुरिलो, गर्जो, सिलाजित, हल्दी, निम, अदुवा, तुलसी, तेजपात, घिउकुमारी, पारिजात, मेथी, गहत आदी ।

आहा विचार

आहा कुराकानी

खेलकुद

  • महिला फुटबलरलाई नेयमारसरह तलब र भत्ता

    ब्राजिलियन महिला फुटबलरले अब पुरुष बराबर तलब र पुरस्कार पाउने भएका छन्। ब्राजिलियन फुटबल कन्फेडेरसन (सीबीएफ) ले बुधबार महिला र पुरुषको सुविधामा विभेद नगरिने जनाएको हो। ‘यहाँ कुनै लैंगिक भिन्नता छैन। सीबीएफले पुरुष र महिलालाई समान व्यवहार गरिरहेको छ।’ सीबीएफका प्रमुख रोजेरियो काबोकाले भने । सीबीएफले समन्वयकर्ताको रुपमा डुडा लुइजेली र एलाइन पेलेग्रिनोलाई नियक्त गरेको जनाएको छ ।

    यो कदमले पुरुष टोलीका नेयमार, ग्रेवियल जेसस, रोबर्टो फर्मिनो जस्तै मार्टा, फर्मिगा र लेटिसिया सान्तोस लगायत शीर्ष महिला फुटबलरले समान सुविधा पाउने छन्। कन्फेडेरेसनको निर्णयपछि ब्राजिलियन महिला टोलीका प्रशिक्षक पिया सुन्दाजेले घोषणालाई ‘ऐतिहासिक कदम’ को रुपमा चित्रित गरेकी छन्। सीबीएफले यो कदमलाई ‘फुटबलको समानतातर्फ परिवर्तनको यात्राको हिस्सा’ को रुपमा रहेको जनाएको छ। ब्राजिल फुटबलका लागि चर्चित मुलुक हो।

    ब्राजिलियन पुरुष टोलीले ५ पटक विश्वकप फुटबल जितेका कारण पावरहाउसको रुपमा चिनिन्छ। ‘क्यारिनाहस’ उपमा पाएको ब्राजिलियन महिला टोली सन २००७ को विश्वकपमा उपविजेताका साथै २००४ र २००८ को ओलम्पिकमा रजत पदक प्राप्त गर्न सफल भएको थियो । थाहाखबरडटकमबाट

आर्थिक

  • मौरी पालन तथा मह उद्योग

    सर्जना कार्की
    रुकुम पूर्व सिस्ने गाउँपालिका वडा नम्बर ३ पोखरामा मह उद्योग सञ्चालनमा आएको छ । पोखरामा स्थापना गरिएको मौरी पालन तथा मह उद्योगको साता अघि सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बरालले उद्धघाटन गरिन ।

    टीडीएच विएमजेटको आर्थिक सहयोगमा हुरेड–कार्स नेपाल रुकुम पूर्व द्धारा सञ्चालित खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजना अन्तर्गत पोखरामा उद्योग स्थापना गरिएको हो । माहुरीको पकेट क्षेत्र घोषणा गरिएको पोखरामा व्यवसायिक रुपमा मह उत्पादन हुने भएपनि उद्योग पनि स्थापना गरिएको हो । उक्त उद्योग पोखरामै रहेको सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थामार्फत सञ्चालन हुने छ । उद्योगमा माहुरी पालन व्यवसाय गर्दा चाहिने विभिन्न आवश्यक सामाग्रीसँगै मह छान्ने मेसीनहरु छन् भने बजार नपाएको मह पनि संकलन गरिने सहकारीका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काले बताए । हुरेड–कार्सले स्थापना गरेको उक्त उद्योग पूर्ण रुपमा सहकारीको स्वामित्वमा रहनेगरी हस्तान्त्रण गरिएको हुरेड कार्सका अध्यक्ष दामोदर गौतमले घोषणा गरे । यस्तै वडाका १५ जना कृषकलाई माहुरीसहितका घार वितरण गरिएको छ । वडाका १५ जना कृषकलाई पाँच पाँचवटाका दरले माहुरीसहितका आधुनिक घार वितरण गरिएको छ । यस्तै उनिहरुलाई मह काढ्ने बेलामा चाहीने सामाग्रीहरु पनि वितरण गरिएको छ । उद्योग स्थापना, घार वितरण र तालिम सञ्चालन सबैमा गरेर साढे ११ लाख रकम खर्च भएको हुरेड कार्स रुकुम पूर्व ले जनाएको छ । मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा बोल्दै गाउँपालिका अध्यक्ष बरालले स्थानीय सरकारले गर्दै आएको काममा हुरेड कार्सले इट्टा थप्ने काम गरेको बताईन । कृषकहरुलाई पनि आफुले पाएका सामाग्रीको सहि सदुपयोग गरेर व्यवसायिक बन्न अध्यक्ष बरालले आग्रह गरिन । यस वर्ष गाउँपालिकाले पनि पकेट क्षेत्रमा माहुरी प्रवद्र्धन वर्ष मनाउने नीति लिएको छ ।

    सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थाका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काको अध्यक्षतामा भएको मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बराललको प्रमुख आतिथ्यता रहेको थियो । यस्तै कार्यक्रममा नेकपा सिस्ने गाउँपालिका इन्चार्ज वासुदेव गौतम, नेकपा गाउँपालिका अध्यक्ष महेन्द्र केसी, ३ नम्बरका वडा अध्यक्ष पशुपति खड्का, हुरेड कार्स रुकुम पूर्व का अध्यक्ष दामोदर गौतमलगाएतको आतिथ्यता रहेको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजनाका जिल्ला संयोजक उत्तम अर्यालले गरेका थिए ।

भिडियो / मनोरञ्जन