धितालको काँगडा किल्ला टिस्टामा

आहा सञ्चार |

देशभत्ति गीत काँगडा किल्ला टिस्टामा बजारमा आएको छ । दोभान मिडियाको युट्युब च्यानल मार्फत साताघि सार्वजनिक गरिएको उक्त गीतमा देशभक्ति भाव संगै स्थानीयतह स्थापना पछि भएका विकास र समृद्धिको कामपनि वर्णन गरिएको

पोलिगन कलेजमा सञ्चारकर्मीलाई कोभिड छात्रवृत्ति

आहा सञ्चार |

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन प्राप्त काठमाडौं बबरमहल स्थित पोलिगन कलेजले स्नातकोत्तर तहमा आमसंचार र पत्रकारिता पढ्न चाहने संचारकर्मीको लागि कोभिड —१९ छात्रवृति घोषणा गरेको छ । धेरै

सानीभेरीमा नो-लाइट तथा फ्युज सेवा कार्यालय

आहा सञ्चार |

रुकुम पश्चिमको सानीभेरी गाउँपालिकाको सिम्लीमा नो-लाइट तथा फ्युज सेवा कार्यालय उद्घाटन गरिएको छ । पूर्व गृहमन्त्री तथा रुकुम पश्चिमका प्रतिनिधिसभा सांसद जनार्दन शर्मा प्रभाकरले शनिबार एक कार्यक्रमका बिच

कला/साहित्य

  • भाग्यको बक्ररेखा (नाटक)

    एक्कबहादुर केसी
    भाग १ । झगडा बिमेल, मनमुटाव, अर्थात आपसी फाटो पार्ने खासमा मुख्य दुई कुरा हुने गर्दछन । एउटा स्वास्नी मान्छेका कारणले र अर्को श्रीसम्पतीका कारणले । रामायण महाभारत जस्ता काण्डहरु देउताको पालामा भएको ज्वलन्त उदाहरण मान्न सकिन्छ ।
    यो नाटकमा राजनीतिको रंग भेट्न सकिन्न, फगत मान्छेका समाजमा हुने व्यवहारिक घटनाहरु छताछुल्ल रहेको पाउन सकिन्छ । त्यसैले यो कहानीमय नाटकको मौलितकता भन्नु व्यवहारिक जीन्दगीको झलक दिने खाले रहेको छ ।

    र लाग्दछ यर्थातपरक, त्यति हुँदा हुदै पनि यो नितान्त कथ्यमा आधारित हो र यहाँ समेटिएका सबैखाले परिघटनाहरु र पात्रहरु कपोलकल्पित मात्र हुन् । कोहि कसैको व्यक्तिगत घटनासित मेल खाने वा नामनामेसी मिल्न गएछ भने पनि त्यसलाई संयोगमात्र सम्झिनु पर्नेछ । साथै यो नाटकलाई रुकुम पश्चिमको मुसीकोट खलंगाबाट प्रकाशित हुने राष्ट्रिय साप्ताहिक पत्रिका ‘आहा सञ्चार’ मा हरेक हप्ताको पहिलो र अन्तिम अंकमा धाराबाहिक भएर आउनेछ । कहानीमय यस नाटकमा सम्बाद भन्दा भूमिका लेखकले बढी भावनाका तरंगतरेलीलाई पस्किन चाहेको छ । साथै यसका कमीकमजोरी बिद्धान पाठकहरुले मनन गर्नुहुने नै छ । त्यसैले यसले पूर्णता पाएको छ भनी लेखकले किमार्थ ठोकुवा गर्न खोज्दैन ।
    साँखगाउँ देखि थोरै अघिल्तीर एउटा स्यानो बस्ती छ–बुकिडाँडा । त्यस अगाडि पट्टी नाप्चाखोला बग्दछ र त्यसपारी पट्टी चौतारा गाउँ छ । यी दुबै गाउँको विचमा बग्दछ नाप्चा खोला । त्यसउसले यी दुई गाउँ ढिकी जाँतो पिधेको आवाज सुन्न सम्म नसकिएतापनि भाले बासेको चाँहि सुन्न सकिन्छ । धेरै टाढाको कुरो नहेनछ भनी बुझ्न सकिने भयो ।

    साँख गाउँबाट तेर्छैतेर्छै पहिले बुकिडाँडा कलिकति खरखर्यानको पाखो छिचोल्दै अली पर तिर पुगेपछि खहरेखोला नाम पहिले नै बताईसकियो नाप्चाखोला त्यहाँ देखि अगाडि थोरै पातल, पाखो तेर्छै तेर्छै हिडेर भेटिने त्यो चौतारा गाउँ यस बिचमा अर्को कुनै गाउँ छैन ।
    सुख्खा समय जेठामासको दिन थियो त्यो । नाप्चाखोला पुग्नु अघि बाटोमै एउटा बिसाउनी छ र दुईतीन वटा लाखरीका रुखहरुले सितल छाहारी दिई राखेका छन । सायद समय त्यस्तै अपराह्नको तीन बजी सक्नु पर्ने, घारीपट्टी दम्सीलामा दुईवटा गोरु चरिराखेका थिए । सुकेका खरघाँसका बुटाहरु चरपचरप पार्दै । एउटी केटी भने त्यहि एक कुनामा छट्पटाउदै गरेकी थिई । उसलाई एक्कासी प्रसव पीडाले अत्तालिने बनाईराखेको थियो । सुनसान परिवेश रहेको थियो । यसलाई सहयोग गर्ने त्यतीखेर कोहि थिएन । हिजो आज जस्तो हुन्थ्यो भने दोजिया भएकी महिला कयौपटक अस्पताल, स्वास्थ्यचौकीहरुमा चेकअप गराउने गथ्र्ये होला ! अस्पतालमै बच्चा जन्माउन जान्थ्ये होला तर जुनजमाना अलि पुरानै भएकोले दुरजराजका गाउँ बस्तीमा अस्पताल या क्लिनिकहरुको नामनिसानै भेट्न सकिदैन्थ्यो । यहाँसम्मकी कोहिकोहि कामकाजी महिलाहरु त बनजंगलमा नै घाँसदाउरा गर्न गएको बखद उतै सुत्केरी भएर बच्चा काखी च्यापी घर फर्किन्थे पनि ।
    त्यो केटीलाई पनि आज त्यस्तै भयो ।

    एक्कासी सुत्केरी व्यथाले च्याप्यो । त्यस व्यथाले च्याप्दाको पीडाले नारीहरु कति छटपटिन्छन कति अत्तालिन्छन त्यो यहाँ बताईराख्नु नपर्ला ! त्यस केटिको घर बुकिडाँडामा हो । नाम चाँहि ‘बुदी’ । संयोगै ठान्नु पर्छ । खोला पारिपट्टीको पाखोमा एउटा ऐसिलु झुङमा लुकेर एउटी महिलाले भने बुदीको एकएक चर्तीकला बडो नियालेर हेरिराखेकी थिई । मानवताको कर्तव्य र धर्म सम्झेकी भए आएर बुदीलाई साथ सहयोग दिदा पनि हुन्थ्यो । तर त्यस महिलालाई यो झण्झेट सरिक रहने परोपकारी भावना जागेन ।
    जे होस केहि बेरको छटपटी उठबस तर तारङतुरुङ पछि सजिलै बुदी बच्चा पैदा गरि, भगवानको सोझो नजर लाग्यो । “जिस्का कोहि नही, उस्का खुदा है यारो”
    अलिछिन पछि बुदी दुईटा गोरु लखेट्दै घरमा पुगी । बदीले आमालाई भनी, –
    बुदी ः– आमै ! उछीति भएर आँए ।
    चौतारा गाउँकी भविसरा ः–उछीति भएकी छैन्यौं नानु ! लौ यो शिसुलाई दुध चुसाउ ।
    यति भन्दै भविसराले आफ्नो गुन्युको एउटा फेरले लपेटलापेट पार्दै बुदीका पछिपछि लाग्दै आएकीले कस्सो यति उद्धार गर्न सकि ।
    गोरुलाई किलामा बाँध्दै गरेकी बुदीका आमा बुढीले यसो भनिः –
    बुदीकी आमा ः– बच्चालाई स्याहार ।
    बाँकी अर्को अंकमा ।

स्वास्थ्य

  • झाडापखाला नियन्त्रणका लागि रोटा खोप

    काली बहादुर ओली (ज.स्वा.अ.)

    स्यानो छने वेला कुरा सम्झदा अइजेल अचम्मै लाग्च । तमाइहरुले पनि धेरैले यस्तो समस्या त पक्कै भोग्नु भयो होला । उइवेला जे भए पनि बिरामीको उपचार भन्याउ झारफुक र धामी झाक्री मात्रै हुने अर्को भन्याउ त गोस्याउ सराप भइयो । काँवाट अइजेला जस्तो ओषधीमुलो पाउनु र । औषधी भन्याउ ता उतइन्वा जराबुटा कुट्टकाट्ट पारेर खाने हो गेरै । साच्चैको राम्रो उपचार पनि हुन्थ्यो कैलै ता यस्तै बिधी पनि । एकचोटी मात्रै भया पो भन्नु फेरैफेरा पेट दुखी जान्या , कैलै ता कटक्कै खाएर ऐलै मरीजाउ जस्तो पनि हुने क्यार्दान र । हुक्की मर्नु पो होइजान्थ्यो भन्नुहुन्च । केइ उपाए नभएपचि धामीझाक्रीकोमा लिएर झारपुक तथा उपचार गराउदा उइवेलै जुका खसी जाने गड्यौलास्तो । उइबेलाका उपचारका अइल सम्झदा जुकाको लागि २ वटा उपचार बिधी सम्झना छ । एउटा पेटमा धारीलो कर्दाले ट्वाकट्वाक पारी हान्ने अर्को भन्याउ जंगलमा शिरु भन्ने घास पाइन्छ त्यो खान दिने जसले केही दिनमा जुका मरेर झर्छ । जुका प¥याउ भया ता यसले सन्चो हुने हो कैलै ता मर्ने गरी कटक्कै पेट खायो भने अर्कै समस्या हुने रहेछ अइल पो थाह भयो त उइल ता लागु लाग्यो भनेर अनेक थरी गरेल्त्या गाउघरमा । कैलै ता जोरी पाठा खाने लागु लाग्यो भनेर वाख्राको पाठा ल्याएर काट्ने गर्थे धामीझाक्रीहरुले ।

    यस्ता धेरै समस्या मध्ये कैलै ता पानी जस्तो पखाला, उतैनु बान्ता आएर वाक्ती व्याक्ती भैैजाने अलिअलि ज्वरो पनि आयास्तो होइजाने रोगले पनि बेस्सरी सताउथ्यो । के कुरा लाउदान र अइजेल पो था भयो यो सबै ता हाम्रै फोहोरी आनीवानीले पो हुने रैछ । फोरी बानीले बिभिन्न थरीका आखाले च्याउन सकिने वा नसकिने धेरै थरीका किराहरुको उत्पत्ति भैकन थरीथरीका रोग लाउने रैछन । उइल ता दिसा गन्हायो की गाउ आयो भन्ने उखानै थियो । सबै गाउलेले दिसापिसाव गर्ने ठाउ भनेको वाटोको छेउछाउ हो । धेरै टाढा गए अलि परको खोलो वा जंगल हो त्यै पनि रातीमा तर्साउन्या डरले हुइती घरा करासा वरिपरी कतै ता हो नि । बेसरी पेट काटेइवेला बाटैनु वस्थे अरु मान्छले देखे पनि के लाग्यो र मर्नुभन्दा बउलाउनु जाती भनेइनिे चाप परेइवेला के गर्नु । अइल ता यस्ता कुरा गर्दा लाजउमर्नु होइजान्च । अइजेला घर त बिना चर्पीका छैनन उइल ता चर्पी वनाउन्यालाई सबैले हिस्याउने गर्थे । साच्चै भन्ने हो भने पानीजस्तो पखाला , बान्ता र अलिअलि ज्वरो आउने रोगले खुवै सताउथ्या े। अइल थाह भयो त्यो त रोटा भाइरसले गराउने झाडापखाला पो रैछ । रोटा भाइरस आखाले देख्न नसकिने बिषाणु हो । यो भाइरसले झाडापखाला गराउच । १९४३ मा ज्याकोभ लाइट र हो¥याक होडस भन्ने बैज्ञानिकहरुले वच्चाहरुको दिसामा योे पत्ता लाए की जसले पशुहरुमा पनि पखाला लाइ रह्याउ थ्यो । ३ दशक पछि १९७३ मा रथ बिशोप र उनका साथीहरुले वालवालिकाको दिसामा पनि यस्तै भाइरस भएको भनि बिस्तृतमा बर्णन गरे । थोमस हेनरी फ्लेवेटले यसको नाम रोटा भाइरस भनि सुझाव पेश गरे । यो भाइरस चक्का जस्ता गोलो हुन्च । ल्याटीन भाषामा रोटा भनेको चकका जस्तो भन्ने हुन्च । यो सबै उमेरमा हुन्च तर २ बर्ष मुन्या केराटीहरुमा अली बरी चाप पार्च । बिश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार बिश्वमा ५ बर्षमुन्या केटाकेटीहरुमा हुने मृत्यूको कारण झाडापखाला पनि प्रमुख हो । बिश्वमा ८ प्रतिशत झाडाखाला कारणवाट मृत्यू हुन्च । झाडापखालामा पनि ३२ देखि ३८ प्रतिशत मृत्यू रोटा भाइरसका कारणले हुने पखालावाट हुन्च । नेपालमा बच्चाहरुको जनुंख्याका करीव ५० प्रतिशत केराटीहरुमा पखाला हुन्च । यो रोग सर्ने माध्यम रोगी व्यक्तिको दिसावाट दुसित भएको खाना र पानी स्वस्थ मान्छको मुखमा जानु नै हो । यो रोग लाग्या पचि आन्द्रामा संक्रमण गराउच। शुरुशुरुमा सामान्य ज्वरो आउने , पखाला ,वान्ता , पेट दुख्ने जस्ता चिन्ह र लक्षण देखा पर्चन । पखाला अलि कडा हुन्च । चिसो समयमा यले अलि बरी चाप्च। ३ दिन देखि ७ दिनसम्म आफै सन्चो भएर जान सक्च । तर जलबियोजन भया पछि बच्चाको ज्यान लिन सक्च समयमा जलबियोजनको उपचार पाइन भने । यो रोग लागेर उपचार गर्नुभन्दा रोगै लाग्न नदिनु राम्रो हो । यो रोग लाग्न नदिने प्रमुख उपाय भन्याउ रोटा खोप दिने , बच्चालाई ६ मैना सम्मन आमाउ दूध मात्रै ख्वाउने, सफा पानी मात्रै खाने, ६।६ मैनामा भीटामिन ए ख्वाउने ,वातावरणीय र व्यक्तिगत सफाइमा ध्यान दिने हो भने वच्न सकिन्च।

    यस्तो पखालावाट बच्नको लागि रोटा खोपको २ मात्रा बच्चाउ उमेर ६ हप्ता र १० हप्तामा अरु खोप सगै दिनु पर्च । यो खोप मुखवाट ख्वाउनु पर्च । यो खोप निष्क्रिय पारिएको जिवित बिषाणुवाट तयार गरिएको हुन्च । ट्यूवमा पानी जस्तो देखिन्च हेर्दाखेरी । एउटा बच्चालाइ १.५ मि.ली ख्वाउनु पर्च । यो खोपलाई पनि उचित तापक्रममा मिलाएर नियमित राख्नु पर्र्नेे भएकोले घरमा लिएर ख्वाउन मिल्दैन । ख्वाउदा वच्चाको मुखमा गालाउ छेउमा राखेर चुसाउनु पर्च । सानो वच्चालाई अलि समय दिएर ख्वाउनु पर्ने हुदा आत्तीनु हुदैन । खोप खुवाउने व्यक्तिले राम्रोसग साबुन पानीले हात धुनु अत्यन्त जरुरी हुन्च किनभने फोहोर वस्तु मुखमा पस्न सक्छ । २००६ देखि हालसम्मन बिश्वका ९० भन्दानि बरी देशमा यो खोप ख्वाइ राखिएको छ । यो खोप ख्वाएपचि कोइकोइ केराटीहरुलाई सामान्य पखाला र पेट गडवडी हुन सक्च तर आफै हराइन गैजान्च । यो खोप अन्य खोप जस्तै सुरक्षित र गुणस्तरीय छ । बिश्व स्वास्थ्य संगठनले प्रमाणित गरी औषधी व्यवस्था बिभागमा दर्ता भयाउ खोप मात्रै नेपालमा प्रयोग हुन्च । खोपहरु नेपालमा सरकारले किनेर निःशुल्क उपलव्ध गराउछ ।

    हामीले रुकुम पश्चिममा आ.व.२०७७।७८ को साउन मैनावाट रोटा खोप शुरु गरी सक्या छौ । सबै खोप केन्द्रवाट अन्य खोप सगसगै उमेर पुग्या केराकेटीले यो खोप पाउचन। खोप सगै सरसफाई प्रवद्र्धन कार्यक्रमको पनि शुरु गरिएको छ । त्यसकारण खोप कार्यकर्ता र महिला स्वास्थ्य स्वयम सेबिकाहरु मिलेर स्थानीय सरकारको सहयोगमा सरसफाइ सम्बन्धि बिभिन्न क्रियाकलापहरु संचालन खोप शुरु हुनुभन्दा केहीबेर अगाडी गरिने छ । सबैलाई फाइदा पुग्ने कार्यक्रम भएकोले खोप लगाउन आउने अभिभावकहरु अलि समयमै आई सहभागी हुनुहुनेछ भन्ने खोप कार्यकर्ताको अपेक्षा रहेको छ । समग्रमा भन्नु पर्दा नेपालमा पनि आबश्यकता अनुसार बिभिन्न खोपहरु थपिदै गै राख्या छन । सबैले खोप लगाऔ र निरोगी बनौ । आ आफ्ना वालवच्चाउ ख्याल गरी स्वच्छ नागरीक उत्पादनमा सहयोग गरौ ।

     

आहा विचार

आहा कुराकानी

खेलकुद

  • महिला फुटबलरलाई नेयमारसरह तलब र भत्ता

    ब्राजिलियन महिला फुटबलरले अब पुरुष बराबर तलब र पुरस्कार पाउने भएका छन्। ब्राजिलियन फुटबल कन्फेडेरसन (सीबीएफ) ले बुधबार महिला र पुरुषको सुविधामा विभेद नगरिने जनाएको हो। ‘यहाँ कुनै लैंगिक भिन्नता छैन। सीबीएफले पुरुष र महिलालाई समान व्यवहार गरिरहेको छ।’ सीबीएफका प्रमुख रोजेरियो काबोकाले भने । सीबीएफले समन्वयकर्ताको रुपमा डुडा लुइजेली र एलाइन पेलेग्रिनोलाई नियक्त गरेको जनाएको छ ।

    यो कदमले पुरुष टोलीका नेयमार, ग्रेवियल जेसस, रोबर्टो फर्मिनो जस्तै मार्टा, फर्मिगा र लेटिसिया सान्तोस लगायत शीर्ष महिला फुटबलरले समान सुविधा पाउने छन्। कन्फेडेरेसनको निर्णयपछि ब्राजिलियन महिला टोलीका प्रशिक्षक पिया सुन्दाजेले घोषणालाई ‘ऐतिहासिक कदम’ को रुपमा चित्रित गरेकी छन्। सीबीएफले यो कदमलाई ‘फुटबलको समानतातर्फ परिवर्तनको यात्राको हिस्सा’ को रुपमा रहेको जनाएको छ। ब्राजिल फुटबलका लागि चर्चित मुलुक हो।

    ब्राजिलियन पुरुष टोलीले ५ पटक विश्वकप फुटबल जितेका कारण पावरहाउसको रुपमा चिनिन्छ। ‘क्यारिनाहस’ उपमा पाएको ब्राजिलियन महिला टोली सन २००७ को विश्वकपमा उपविजेताका साथै २००४ र २००८ को ओलम्पिकमा रजत पदक प्राप्त गर्न सफल भएको थियो । थाहाखबरडटकमबाट

आर्थिक

  • मौरी पालन तथा मह उद्योग

    सर्जना कार्की
    रुकुम पूर्व सिस्ने गाउँपालिका वडा नम्बर ३ पोखरामा मह उद्योग सञ्चालनमा आएको छ । पोखरामा स्थापना गरिएको मौरी पालन तथा मह उद्योगको साता अघि सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बरालले उद्धघाटन गरिन ।

    टीडीएच विएमजेटको आर्थिक सहयोगमा हुरेड–कार्स नेपाल रुकुम पूर्व द्धारा सञ्चालित खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजना अन्तर्गत पोखरामा उद्योग स्थापना गरिएको हो । माहुरीको पकेट क्षेत्र घोषणा गरिएको पोखरामा व्यवसायिक रुपमा मह उत्पादन हुने भएपनि उद्योग पनि स्थापना गरिएको हो । उक्त उद्योग पोखरामै रहेको सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थामार्फत सञ्चालन हुने छ । उद्योगमा माहुरी पालन व्यवसाय गर्दा चाहिने विभिन्न आवश्यक सामाग्रीसँगै मह छान्ने मेसीनहरु छन् भने बजार नपाएको मह पनि संकलन गरिने सहकारीका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काले बताए । हुरेड–कार्सले स्थापना गरेको उक्त उद्योग पूर्ण रुपमा सहकारीको स्वामित्वमा रहनेगरी हस्तान्त्रण गरिएको हुरेड कार्सका अध्यक्ष दामोदर गौतमले घोषणा गरे । यस्तै वडाका १५ जना कृषकलाई माहुरीसहितका घार वितरण गरिएको छ । वडाका १५ जना कृषकलाई पाँच पाँचवटाका दरले माहुरीसहितका आधुनिक घार वितरण गरिएको छ । यस्तै उनिहरुलाई मह काढ्ने बेलामा चाहीने सामाग्रीहरु पनि वितरण गरिएको छ । उद्योग स्थापना, घार वितरण र तालिम सञ्चालन सबैमा गरेर साढे ११ लाख रकम खर्च भएको हुरेड कार्स रुकुम पूर्व ले जनाएको छ । मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा बोल्दै गाउँपालिका अध्यक्ष बरालले स्थानीय सरकारले गर्दै आएको काममा हुरेड कार्सले इट्टा थप्ने काम गरेको बताईन । कृषकहरुलाई पनि आफुले पाएका सामाग्रीको सहि सदुपयोग गरेर व्यवसायिक बन्न अध्यक्ष बरालले आग्रह गरिन । यस वर्ष गाउँपालिकाले पनि पकेट क्षेत्रमा माहुरी प्रवद्र्धन वर्ष मनाउने नीति लिएको छ ।

    सिर्जनशील माहुरी पालन सहकारी संस्थाका अध्यक्ष ओमप्रकाश खड्काको अध्यक्षतामा भएको मह उद्योग उद्धघाटन एवम् घार वितरण कार्यक्रममा सिस्ने गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारी बराललको प्रमुख आतिथ्यता रहेको थियो । यस्तै कार्यक्रममा नेकपा सिस्ने गाउँपालिका इन्चार्ज वासुदेव गौतम, नेकपा गाउँपालिका अध्यक्ष महेन्द्र केसी, ३ नम्बरका वडा अध्यक्ष पशुपति खड्का, हुरेड कार्स रुकुम पूर्व का अध्यक्ष दामोदर गौतमलगाएतको आतिथ्यता रहेको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन खाद्य सुरक्षा तथा वातावरणमैत्री उद्यम प्रवर्दन परियोजनाका जिल्ला संयोजक उत्तम अर्यालले गरेका थिए ।

भिडियो / मनोरञ्जन